
Quang cảnh phiên họp Quốc hội sáng 21.11. Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Luật gồm 13 chương, 112 điều, có hiệu lực từ ngày 1.7.2027. Riêng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất theo luật mới được ban hành để áp dụng từ ngày 1.1.2028.
Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật là quy định về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ), trong đó mở rộng cơ hội được xem xét cấp giấy chứng nhận đối với những trường hợp sử dụng đất lâu năm nhưng chưa có giấy tờ hợp pháp.
Mở rộng trường hợp được xem xét cấp sổ đỏ
Theo quy định mới, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có giấy tờ về quyền sử dụng đất nhưng đã sử dụng trước ngày 1.7.2014, nếu đáp ứng các điều kiện luật định và không thuộc trường hợp bị loại trừ, có thể được xem xét cấp giấy chứng nhận.
Đối với trường hợp nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất trước ngày 1.8.2024 nhưng chưa thực hiện thủ tục chuyển quyền, người đang sử dụng đất cũng được xem xét cấp giấy chứng nhận nếu đáp ứng các điều kiện tương ứng.
Luật quy định, trường hợp đất có tranh chấp nhưng xác định được phạm vi diện tích, ranh giới đang tranh chấp thì phần diện tích không có tranh chấp, nếu đủ điều kiện tách thửa, vẫn được cấp giấy chứng nhận. Cá nhân, hộ gia đình khi được cấp giấy chứng nhận lần đầu cũng được ghi nợ tiền sử dụng đất nếu có nhu cầu.
Đối với đất thuộc quyền sử dụng chung của các thành viên hộ gia đình, việc ghi tên trên giấy chứng nhận thực hiện theo thỏa thuận của những người có chung quyền sử dụng đất và các thành viên phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung này. Trường hợp vợ chồng cùng có chung quyền sử dụng đất, giấy chứng nhận phải ghi cả họ, tên vợ và chồng.
Đa dạng hình thức bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
Một nội dung quan trọng khác của Luật là các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Theo đó, việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch, kịp thời và đúng quy định pháp luật; đồng thời ưu tiên đối tượng chính sách xã hội, người trực tiếp sản xuất nông nghiệp.
Đáng chú ý, việc bồi thường về đất trước hết được thực hiện bằng giao đất hoặc cho thuê đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất bị thu hồi.
Trường hợp không có đất cùng mục đích để bồi thường nhưng địa phương có điều kiện về quỹ đất, quỹ nhà ở và người bị thu hồi đất có nhu cầu, việc bồi thường có thể thực hiện bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bằng nhà ở.
Nếu không có đất, nhà ở để bồi thường thì thực hiện bồi thường bằng tiền, trừ trường hợp thu hồi đất ở, nhà ở. Trường hợp địa phương có quỹ đất, quỹ nhà ở nhưng người bị thu hồi đất không có nhu cầu nhận đất, nhận nhà thì cũng được bồi thường bằng tiền.
Quy định này tạo thêm phương án lựa chọn hình thức bồi thường, giúp địa phương chủ động bố trí quỹ đất, quỹ nhà ở phù hợp với điều kiện thực tế và nhu cầu của người dân.
Luật đồng thời quy định rõ các trường hợp không được bồi thường về đất, gồm đất được Nhà nước cho thuê trả tiền thuê đất hằng năm; đất thuộc quỹ đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích của UBND cấp xã; đất do cơ quan, tổ chức nhà nước quản lý, trừ phần diện tích đang có người sử dụng đủ điều kiện được bồi thường.
Tuy nhiên, đối với những trường hợp không được bồi thường về đất nhưng có chi phí đầu tư vào đất còn lại, người sử dụng đất vẫn được xem xét bồi thường các khoản chi phí hợp lý chưa thu hồi hết. Các khoản này gồm chi phí san lấp mặt bằng, cải tạo làm tăng độ màu mỡ của đất, thau chua rửa mặn, chống xói mòn, gia cố khả năng chịu lực của đất phục vụ sản xuất, kinh doanh và các chi phí hợp lý khác phù hợp với mục đích sử dụng đất.
Tài sản gắn liền với đất như nhà ở, công trình xây dựng, cây trồng, vật nuôi bị thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất cũng được bồi thường theo quy định. UBND cấp tỉnh ban hành đơn giá bồi thường thiệt hại phù hợp với tình hình thực tế địa phương và xem xét điều chỉnh khi có biến động.
Ngoài ra, trường hợp người có đất bị thu hồi có nhu cầu, có thể hoán đổi phần diện tích đất ở bị thu hồi sang phần diện tích đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp còn lại của thửa đất sau thu hồi hoặc sang thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi, theo quy định của Chính phủ...
Bích Phương