Để bảo đảm môi trường kinh doanh cho tăng trưởng hai chữ số

Tính chung, 8 nghị quyết về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính đã bãi bỏ 184 thủ tục hành chính, phân cấp cho địa phương 134 thủ tục và đơn giản hóa 349 thủ tục; bãi bỏ và đơn giản hóa hơn 890 điều kiện kinh doanh.

Như vậy, Chính phủ đã hoàn thành cơ bản 4/4 chỉ tiêu về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, phân cấp phân quyền được giao. Tính toán cho thấy thời gian cũng như chi phí tuân thủ giải quyết thủ tục hành chính đã được cắt giảm trên 50% so với năm 2024.

Thủ tướng Lê Minh Hưng, tại chỉ đạo về cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh ngày 2.5.2026, nhấn mạnh yêu cầu bộ trưởng phải chịu trách nhiệm từ quá trình ban hành đến kết quả thực thi quy định. Thủ tướng nói: Cắt giảm điều kiện kinh doanh là một trong những giải pháp nhanh nhất, ngắn nhất để hoàn thiện thể chế, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, giảm chi phí và thời gian tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp, tác động trực tiếp ngay tới tăng trưởng và củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp; quá trình này là liên tục, nếu cuộc sống đòi hỏi thì phải tiếp tục triển khai.

Đây là một tin đáng mừng và, nếu được thực hiện một cách thực chất và nhất quán, có thể mang lại luồng gió mới thuận lợi cho môi trường kinh doanh, cho khát khao khởi nghiệp của người dân khi Nhà nước đã đề ra mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 chữ số cho 20 năm tới, để đưa nước ta trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.

Người dân làm thủ tục đăng ký hộ kinh doanh tại một trung tâm hành chính công. Ảnh: Đình Văn

Tuy nhiên, kinh nghiệm cho thấy không nên xem thường sức ỳ của bộ máy quan liêu. Cựu Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Trần Xuân Giá từng nói: “Trong hơn một phần tư thế kỷ, xóa được 1 giấy phép con thì lại mọc lên 10 giấy phép con khác”. Và nhìn lại những năm Đổi mới, đặc biệt từ thời Thủ tướng Phan Văn Khải đến nay, dễ dàng nhận ra sự thông thoáng hay khó khăn trong môi trường kinh doanh, tình trạng các loại giấy phép con sinh sôi nảy nở như nấm sau mưa hay bị mạnh tay dẹp bỏ tùy thuộc sự quan tâm và ý chí của người đứng đầu.

Cần nhìn nhận: Nếu thực tế trong hơn một phần tư thế kỷ mà xoá được 1 giấy phép con lại mọc lên 10 giấy phép con khác; nếu việc cắt giảm điều kiện kinh doanh tùy thuộc chủ yếu vào ý chí của người đứng đầu thì điều đó cho thấy có những vấn đề mang tính hệ thống khiến thể chế không đủ mạnh để ngăn chặn xu hướng của bộ máy quan liêu là tái sản xuất chính nó, là luôn luôn tìm cách đẻ ra quy định để giành thuận lợi cho bộ máy và đẩy khó khăn cho doanh nghiệp, cho người dân, bất chấp lợi ích chung của nền kinh tế. Đó là chưa kể các nhóm lợi ích luôn tìm cách cài cắm lợi ích riêng vào các chính sách, quy định được đề ra. 

Điều đó cho thấy cần có những cơ chế, thiết chế giám sát bền vững, tự động, không phụ thuộc vào ý chí, sự ưa thích hay không của người đứng đầu bộ ngành, nhằm bảo đảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, giấy phép con là ở mức tối thiểu. Yêu cầu bộ trưởng, người đứng đầu bộ ngành chịu trách nhiệm từ đầu chí cuối về các quy định đề ra, từ khâu soạn thảo đến khâu thực thi, e là vẫn chưa đủ.

Trong cơ chế này, cần phát huy vai trò “tuýt còi” của Bộ Tư pháp, vốn có chức năng kiểm tra tính hợp hiến, hợp pháp của văn bản quy phạm pháp luật do các bộ ngành và địa phương ban hành. Nếu phát hiện văn bản trái pháp luật, không phù hợp với chủ trương chung của Chính phủ, Bộ Tư pháp sẽ phải kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, hủy bỏ hoặc đình chỉ thi hành. 

Bên cạnh đó, các ủy ban chuyên trách của Quốc hội có liên quan cũng cần tăng cường chức năng giám sát, rà soát, đánh giá tính phù hợp của các quy định mà các bộ ngành đưa ra, và đề nghị xử lý khi thấy không phù hợp. Các uỷ ban chuyên trách của Quốc hội thậm chí có thể tổ chức để các bộ ngành điều trần về các quy định gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường kinh doanh, đến quyền tự do kinh doanh của người dân.

Và xa hơn, cần nghĩ đến vai trò của các hiệp hội ngành nghề và khả năng khởi kiện hành chính khi quy định về thủ tục hành chính, về điều kiện kinh doanh của các bộ ngành gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh, cho quyền tự do kinh doanh theo pháp luật. 

Đoàn Khắc Xuyên