Nhật ký Sứ mệnh Artemis II: Hành trình trở lại mặt trăng của con người

Mô hình theo dõi sứ mệnh Artemis II trong hành trình 10 ngày trở lại mặt trăng của NASA.

Các phi hành gia NASA gồm chỉ huy Reid Wiseman, phi công Victor Glover và chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch, cùng với Chuyên gia Nhiệm vụ Jeremy Hansen của Cơ quan Vũ trụ Canada (CSA). Sứ mệnh Artemis II đang chuẩn bị mọi bước cần thiết cho 6 giờ tiếp cận Mặt Trăng ở cự ly gần nhất và thuận tiện nhất vào thứ Hai ngày 6.4 (giờ miền Đông Hoa Kỳ).  

Cùng điểm lại 5 ngày đầu tiên và một số hình ảnh của chuyến hành trình được mong chờ suốt 50 năm qua, do Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) thực hiện. Thông tin và hình ảnh thuộc về NASA.

Ngày 1 (1.4): Rời khỏi tầng khí quyển

Vào lúc 18g35 ngày 1.4.2026 (giờ miền Đông Hoa Kỳ), sứ mệnh Artemis II chính thức khai hỏa từ bệ phóng 39B, Florida. Hệ thống tên lửa mạnh nhất thế giới SLS đã tạo ra lực đẩy khổng lồ 3,6 triệu kg, đưa tàu vũ trụ Orion cùng 4 phi hành gia rời khỏi Trái Đất, đánh dấu lần đầu tiên con người trở lại Mặt Trăng sau hơn nửa thế kỷ.

Tên lửa Hệ thống Phóng không gian (SLS) của NASA phóng lên mang theo tàu vũ trụ Orion trong sứ mệnh Artemis II của NASA, vào thứ Tư ngày 1.4.2026.

Khách tham quan tại điểm quan sát Banana Creek theo dõi vụ phóng tên lửa trong sứ mệnh Artemis II ngày 1.4.2026 tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy của NASA ở Florida.

Cột khói thải ra từ tên lửa Artemis II đang tan dần trong khí quyển Trái đất được chụp từ Trạm Vũ trụ Quốc tế. Trạm vũ trụ đang bay ở độ cao 263 dặm trên Đại Tây Dương, phía tây bắc Puerto Rico vào thời điểm chụp bức ảnh này.

Quá trình phóng diễn ra hoàn hảo qua từng giai đoạn: tách hai tầng đẩy nhiên liệu rắn sau 2 phút, giải phóng tấm chắn bảo vệ và kích hoạt tầng lõi để đưa tàu vào quỹ đạo. Chỉ 18 phút sau khi rời bệ phóng, "buồng máy" ESM (Do công ty Airbus tại Đức thiết kế và chế tạo - đóng góp từ châu Âu cho sứ mệnh) đã triển khai thành công 4 cánh pin mặt trời sải rộng 19m, đảm bảo nguồn điện liên tục cho các hệ thống hỗ trợ sự sống và liên lạc. Dù có sự cố nhỏ về đèn báo lỗi tại hệ thống vệ sinh, phi hành đoàn đã nhanh chóng phối hợp với mặt đất để xử lý.

Điểm nhấn kỹ thuật của ngày 1 là cuộc diễn tập vận hành tiếp cận kéo dài 70 phút. Sau khi tách rời, tàu Orion đã sử dụng tầng trên của tên lửa (ICPS) làm mục tiêu giả định. Các phi hành gia trực tiếp điều khiển thủ công, thực hiện cú "lộn ngược" tự động và áp sát ICPS ở khoảng cách chỉ 9 mét để kiểm tra độ nhạy của các động cơ đẩy phản lực trên ESM.

Hình ảnh đen trắng của Trái đất được chụp bởi cảm biến định vị quang học trên thân tàu vũ trụ Orion vào ngày đầu tiên của sứ mệnh Artemis II.

Hình ảnh đường chân trời của Trái Đất nhìn từ tàu vũ trụ Orion khi nó bay quanh hành tinh trong những giờ đầu tiên của chuyến bay thử nghiệm Artemis II.

Xuyên suốt hành trình, 31 camera hiện đại cùng máy ảnh Nikon Z9 đã ghi lại những thước phim độ phân giải cao, từ cảnh triển khai thiết bị đến hình ảnh Trái Đất nhỏ dần. Hệ thống định vị quang học chuyên dụng cũng bắt đầu hoạt động, giúp tàu tự xác định vị trí trong không gian sâu mà không cần GPS. Kết thúc ngày đầu tiên, tàu Orion ở trạng thái an toàn, sẵn sàng cho những thử thách khắc nghiệt hơn hướng tới mặt trăng.

 Các thành viên phi hành đoàn Jeremy Hansen, Reid Wiseman, Christina Koch và Victor Glover trả lời câu hỏi của các phóng viên trong sự kiện truyền dữ liệu đầu tiên của sứ mệnh.

Ngày 2 (2.4): Ra khỏi quỹ đạo Trái Đất 

Ngày 2.4 đánh dấu bước ngoặt quyết định khi tàu Orion chính thức thoát khỏi sự kìm tỏa của trọng lực Trái Đất. Sau những giờ nghỉ ngơi ngắn ngủi, phi hành đoàn bắt đầu ngày làm việc với một chiến thắng nhỏ nhưng thiết thực: phối hợp cùng trung tâm điều khiển Houston sửa chữa thành công hệ thống vệ sinh trên tàu.

Hình ảnh Trái Đất nhìn từ tàu vũ trụ Orion của NASA khi nó bay quanh hành tinh này.

Trong cuộc kiểm tra định kỳ bên ngoài tàu vũ trụ vào ngày thứ hai, Orion tự chụp bức ảnh độ phân giải cao trong không gian bằng một chiếc camera gắn trên một trong những cánh pin mặt trời của nó.

Tâm điểm của ngày là hai lần kích hoạt động cơ chiến lược. Buổi sáng, động cơ chính của ESM khai hỏa trong 43 giây để nâng điểm cận nhật, đưa tàu vào quỹ đạo Trái Đất cao ổn định.

Sau khi nhóm quản lý nhiệm vụ đồng thuận bỏ phiếu "Tiếp tục" (Go), một khoảnh khắc lịch sử đã diễn ra lúc 19:49: động cơ chính thực hiện cú đốt TLI (Trans-Lunar Injection) mạnh mẽ kéo dài 5 phút 50 giây. Với sự thay đổi vận tốc lên tới 388 m/giây, Orion đã chính thức rời bỏ quỹ đạo trái đất để hướng thẳng tới Mặt Trăng.

Sĩ quan khoa học Kelsey Young của sứ mệnh Artemis II đang theo dõi các hoạt động khoa học tại bảng điều khiển SCIENCE mới trong Trung tâm Điều khiển Sứ mệnh của NASA. 

Bên cạnh các thao tác kỹ thuật, sức khỏe phi hành đoàn được ưu tiên hàng đầu. Các phi hành gia đã thực hiện bài tập vận động với thiết bị bánh đà chuyên dụng (flywheel) – một cơ chế dây cáp đơn giản giúp duy trì cơ bắp thông qua các động tác squat và chèo thuyền. Trong lúc đó, các kỹ sư dưới mặt đất theo dõi sát sao hệ thống làm mới không khí để đảm bảo môi trường cabin luôn thoải mái dưới tác động của việc vận động mạnh.

Hình ảnh Trái Đất do  Reid Wiseman chụp từ một trong các cửa sổ của tàu vũ trụ Orion sau khi hoàn thành quá trình phóng lên quỹ đạo Mặt Trăng vào ngày 2.4.2026. Hình ảnh cho thấy hai cực quang (phía trên bên phải và phía dưới bên trái) và ánh sáng hoàng đạo (phía dưới bên phải) có thể nhìn thấy khi Trái Đất che khuất Mặt Trời.

Hình ảnh Trái Đất ngược sáng do Reid Wiseman chụp từ một trong các cửa sổ của tàu vũ trụ Orion sau khi hoàn thành quá trình phóng lên quỹ đạo Mặt Trăng.

Nữ phi hành gia Christina Koch, nhìn ra ngoài qua một trong những cửa sổ chính của tàu vũ trụ Orion, hướng về Trái Đất, khi phi hành đoàn đang di chuyển về phía Mặt Trăng.

Trái Đất chụp từ một trong bốn cửa sổ tàu Orion, sau khi hoàn thành quá trình phóng lên quỹ đạo Mặt Trăng vào ngày 2.4 với đường đường phân chia ngày và đêm nổi bật.

Dù có sự cố mất liên lạc ngắn do lỗi cấu hình hệ thống vệ tinh mặt đất, mọi thứ đã được khắc phục nhanh chóng. Kết thúc ngày, nhóm khoa học đã hoàn tất "Kế hoạch Định vị Mặt Trăng", chuẩn bị cho cửa sổ quan sát đặc biệt vào ngày 6.4. Phi hành đoàn không chỉ quan sát các miệng núi lửa hay dòng dung nham cổ đại mà còn đón chờ hiện tượng nhật thực hiếm hoi từ góc nhìn không gian, mở ra cơ hội chiêm ngưỡng vành nhật hoa rực rỡ của Mặt Trời phía sau bóng tối của Mặt Trăng.

Ngày 3 (3.4): Kiểm soát lộ trình 

Ngày 3.4, tàu Orion cùng 4 phi hành gia tiến sâu vào không gian với vận tốc ổn định. Một thông báo quan trọng từ trung tâm Houston: lệnh đốt nhiên liệu hiệu chỉnh quỹ đạo (OTC-1) đã được hủy bỏ. Lý do là cú đẩy TLI từ ngày trước quá hoàn hảo, đưa tàu nằm đúng "lộ trình vàng" mà không cần điều chỉnh.

Hình ảnh Trái Đất do PHG Reid Wiseman chụp, từ một trong bốn cửa sổ chính của tàu vũ trụ Orion sau khi hoàn thành quá trình phóng lên quỹ đạo Mặt Trăng vào ngày 2.4.

Phi hành gia Jeremy Hansen (Canada) nhìn ra ngoài cửa sổ tàu Orion vào ngày thứ 3 của sứ mệnh Artemis II.  

Phi hành đoàn chuẩn bị khoang máy bay cho chuyến bay ngang qua Mặt Trăng.

Trong không gian hẹp chỉ bằng hai chiếc xe minivan, phi hành đoàn tất bật chuẩn bị cho buổi quan sát mặt khuất của Mặt Trăng vào ngày 6.4. Họ thực hành di chuyển trong môi trường không trọng lực, lắp đặt các dòng máy ảnh chuyên dụng với ống kính từ 14mm đến 400mm. Để đảm bảo an toàn, cả nhóm đã diễn tập các quy trình y tế khẩn cấp như hô hấp nhân tạo và xử lý nghẹn, kết hợp duy trì thể lực bằng thiết bị bánh đà.

Cuối ngày, phi hành gia Christina Koch đã thử nghiệm thành công hệ thống liên lạc khẩn cấp và truyền video độ nét cao qua Mạng lưới Không gian Sâu về Trái Đất. Với lộ trình chính xác tuyệt đối, phi hành đoàn đi ngủ sớm để chuẩn bị cho Ngày bay thứ 4, khi Mặt Trăng ngày càng hiện rõ qua ô cửa kính.

Vào ngày thứ ba, phi hành gia Christina Koch bên một màn hình máy tính trong tàu Orion tối om. Ở bên phải trung tâm bức ảnh, phi hành gia Jeremy Hansen đang nghiêng người đang nhìn ra ngoài qua một trong những cửa sổ của Orion.

Ngày 4 (4.4): Bay vào không gian sâu, chuẩn bị chuyến bay ngang Mặt Trăng

Ngày 4.4, tàu Orion tiếp tục hành trình tiến về Mặt Trăng, đánh dấu bằng những cột mốc kỹ thuật quan trọng và sự chuẩn bị kỹ lưỡng cho cú bay ngang lịch sử.

Điểm nhấn của ngày là cuộc thử nghiệm điều khiển thủ công kéo dài 41 phút. Các phi hành gia Christina Koch và Jeremy Hansen đã trực tiếp cầm lái, thử nghiệm các chế độ đẩy khác nhau để thu thập dữ liệu về khả năng cơ động của tàu trong môi trường không gian sâu.

Song song đó, hệ thống truyền thông laser (Optical Communications) đã đạt cột mốc ấn tượng khi truyền tải hơn 100 GB dữ liệu hình ảnh độ phân giải cao về Trái Đất, chứng minh tiềm năng vượt trội so với sóng vô tuyến truyền thống.

Bức ảnh này cho thấy tàu vũ trụ Orion với Mặt Trăng ở phía xa, do một camera ở đầu một trong những cánh pin mặt trời của tàu Orion chụp.

Phi hành đoàn Artemis II – gồm phi hành gia NASA Reid Wiseman (ngoài cùng bên trái), phi hành gia CSA Jeremy Hansen (giữa bên trái) và các phi hành gia NASA Christina Koch (giữa bên phải) và Victor Glover (bên phải) tham gia một sự kiện truyền thông trực tiếp trên tàu vũ trụ Orion trong Ngày bay thứ 4, và được phát sóng trực tiếp trên kênh truyền hình 24/7 của cơ quan này.

Nhóm nghiên cứu khoa học Mặt Trăng Artemis II đang thực hiện kế hoạch nhắm mục tiêu Mặt Trăng cho chuyến bay ngang qua Mặt Trăng kéo dài vài giờ của các phi hành gia, dự kiến ​​vào thứ Hai ngày 6.4.

Về mặt kỹ thuật, các kỹ sư tại Houston một lần nữa hủy bỏ đợt đốt nhiên liệu hiệu chỉnh quỹ đạo do tàu Orion vẫn duy trì lộ trình "vàng" cực kỳ chính xác. Nhóm điều khiển đã tận dụng thời gian để xử lý sự cố tắc đường ống thoát nước thải bằng cách dùng bộ phận làm nóng và xoay tàu hướng ống xả về phía Mặt Trời để làm tan băng.

Phi hành đoàn cũng dành thời gian xem xét danh sách các mục tiêu địa chất cho ngày 6.4. Họ sẽ bay ngang Mặt Trăng ở khoảng cách gần nhất là 4.066 dặm, chính thức phá vỡ kỷ lục khoảng cách của tàu Apollo 13 khi đạt tới 252.757 dặm so với Trái Đất. Các thiết bị y học như AVATAR cũng hoạt động ổn định, giúp nghiên cứu phản ứng của hệ miễn dịch con người trước bức xạ vũ trụ.

Ngày bay kết thúc bằng việc chuẩn bị tâm lý cho khoảng thời gian 40 phút mất liên lạc hoàn toàn khi tàu đi vào vùng khuất phía sau Mặt Trăng.

Hình ảnh trực quan này theo dõi quỹ đạo của tàu vũ trụ Orion trong chuyến bay ngang qua Mặt Trăng của sứ mệnh Artemis II, cho thấy những gì các phi hành gia sẽ nhìn thấy qua cửa sổ khi họ tiếp cận Mặt Trăng và bay vòng qua phía xa của nó. Chuyến bay sẽ kéo dài từ khoảng 14h30 đến 21h40 (giờ miền Đông Hoa Kỳ) thứ Hai ngày 6.4.2026, đánh dấu khoảng thời gian mà phi hành đoàn Artemis II đủ gần Mặt Trăng để thực hiện các quan sát khoa học và cửa sổ của Orion sẽ hướng về phía Mặt Trăng. 

Ngày 5 (5.4): thử nghiệm phục trang và sẵn sàng bay ngang mặt trăng

Ngày 5.4.2026, khi tàu Orion cách Trái Đất khoảng 220.000 dặm, trọng tâm của phi hành đoàn là kiểm tra hệ thống trang phục sinh tồn Orion Crew Vestment (OCV). Đây là bộ đồ bảo hộ quan trọng được thiết kế để bảo vệ phi hành gia trong trường hợp khoang lái mất áp suất đột ngột.

Mô hình mô tả khi Orion đi vào vùng tối và mất liên lạc với trạm chỉ huy trái đất

Trong 4 giờ thử nghiệm, 4 phi hành gia đã mặc toàn bộ trang phục, kiểm tra độ linh hoạt và khả năng kết nối với hệ thống cung cấp oxy của tàu. Việc diễn tập này giúp đảm bảo họ có thể thao tác chính xác các bảng điều khiển trong tình huống khẩn cấp. Song song đó, nhóm mặt đất tiếp tục theo dõi hệ thống quản lý chất thải sau khi đã xử lý xong sự cố tắc nghẽn đường ống bằng cách sử dụng nhiệt lượng mặt trời.

Mặt Trăng được định hướng với Cực Nam ở phía trên và họ bắt đầu nhìn thấy một phần của mặt xa Mặt Trăng. Lưu vực Orientale nằm ở rìa bên phải của đĩa Mặt Trăng trong hình ảnh này.

Về lộ trình, các kỹ sư tại Houston tiếp tục hủy bỏ đợt đốt nhiên liệu hiệu chỉnh quỹ đạo (OTC-4) vì tàu Orion vẫn duy trì hướng bay hoàn hảo. Mọi ánh mắt hiện đổ dồn về ngày thứ hai (6.4), lúc khoảng 14g30 (giờ miền Đông Hoa Kỳ), khi tàu sẽ thực hiện cú bay ngang qua mặt khuất của Mặt Trăng ở khoảng cách chỉ 4.066 dặm. Phi hành đoàn đã hoàn tất việc thiết lập camera và ôn lại danh sách các mục tiêu địa chất để sẵn sàng ghi lại những hình ảnh lịch sử từ phía sau Mặt Trăng, nơi tín hiệu vô tuyến với Trái Đất sẽ bị cắt đứt trong khoảng 40 phút.

Ảnh chụp màn hình ứng dụng mà phi hành đoàn Artemis II nhìn thấy trên PCD của họ, ứng dụng hướng dẫn họ thực hiện kế hoạch quan sát khoa học Mặt Trăng. Phần mềm tùy chỉnh này được xây dựng bởi Nhóm Quan sát Mặt Trăng của Phi hành đoàn, một bộ phận nhỏ của nhóm khoa học Mặt Trăng Artemis II. Trong ảnh, có thể thấy lưu vực Orientale, mục tiêu số 12 được khoanh tròn ở phía dưới bên phải Mặt Trăng, và bên trái nó là mục tiêu số 13, lưu vực Hertzsprung.

Lan Chi lược dịch từ NASA