Từ cơn sốt “Chuyện bà cháu”: Không phải già mới sa sút trí tuệ!

“Bà nội hay quên nên phải nói gọn”

Hơn hai năm nay, những video clip ghi lại cuộc trò chuyện đời thường giữa cháu trai Nguyễn Hồng Thủy (28 tuổi) với bà nội Nguyễn Thị Tám (86 tuổi) ở Bình Dương trước đây đã tạo nên cơn sốt yêu thích trên các mạng xã hội. Hầu hết các video này thu hút hàng chục ngàn cho đến hàng triệu lượt xem và bình luận. Fanpage “Chuyện bà cháu” hiện có hơn 796.000 người theo dõi.

Chia sẻ với báo chí, Thủy cho biết hơn 15 năm trước bà nội anh bắt đầu có triệu chứng hay quên của người già. Bà không nhớ mặt, tên, tuổi của con cháu trong gia đình. Thủy qua chơi hằng ngày nhưng lần nào gặp, bà cũng hỏi: “Cậu là ai, nay mấy tuổi, nhà ở đâu?”. Thủy vừa trả lời xong thì bà hỏi lại những câu đó.

Nhà Thủy ở sát bên nhưng mỗi lần dẫn bà sang chơi, lúc về bà liên tục hỏi đường, không nhớ nhà mình. Vừa được con gái cho ăn xong, bà than phiền “bị bỏ đói”. Khi đi ngủ bà hay cất dép dưới gối nằm. Trong các cuộc trò chuyện, bà liên tục lặp lại những câu hỏi giống nhau.

Những câu nói chân chất bất ngờ của bà đã tạo ra tiếng cười thương cảm: “Tôi tuổi thìn, con rồng, năm nay bốn mươi lăm...”, “Gì mà tôi tám mươi mấy, già ngắt vậy?”, “Tôi không có chồng con gì hết, sống cô đơn mình ên”…   

“Chuyện bà cháu” của Nguyễn Hồng Thủy và Nguyễn Thị Tám vừa nhận giải thưởng MCV Awards 2025. Ảnh: TLNV

Thủy kể lâu nay anh vẫn thường xuyên qua thăm bà nội nhưng không nghĩ đến chuyện quay video. Cuối năm 2023, anh bắt đầu ghi hình với mục đích lưu giữ kỷ niệm đời thường giữa hai bà cháu. Không ngờ những đoạn video mộc mạc ấy khi đăng lên kênh Youtube “Chuyện bà cháu” và một số mạng xã hội Tiktok, Facebook… đã nhận được sự yêu thích rất lớn từ cộng đồng mạng.

“Tôi mong qua những video lan tỏa trên mạng xã hội sẽ giúp người xem có thêm những năng lượng tích cực trong cuộc sống. Để rồi qua đó mọi người, đặc biệt là giới trẻ biết yêu thương những người ông, người bà của mình nhiều hơn”, Thủy nói.

10 dấu hiệu cảnh báo sa sút trí tuệ 

BS-CK2. Tống Mai Trang (Đơn vị Trí nhớ và sa sút trí tuệ, Khoa Thần kinh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM; Tổng thư ký Hội bệnh Alzheimer và Rối loạn thần kinh nhận thức Việt Nam) cho biết sa sút trí tuệ là một rối loạn não bộ, làm cho người bệnh gặp khó khăn trong ghi nhớ, học tập và giao tiếp. Người bệnh cũng có thể thay đổi khí sắc và cá tính. Sau một thời gian bệnh, họ không còn tự săn sóc được bản thân. “Sa sút trí tuệ không phải hiện tượng tự nhiên của tuổi già mà là tình trạng bệnh lý cần phải điều trị”, BS. Trang nhấn mạnh và lưu ý 10 dấu hiệu thường gặp cảnh báo sa sút trí tuệ:

Giảm trí nhớ: Người bệnh thường quên và không nhớ lại được. Họ có thể hỏi lặp đi lặp lại một câu hỏi, mỗi lần họ đều quên rằng người được hỏi vừa mới trả lời.

Khó khăn trong thực hiện các công việc quen thuộc: Người bệnh có thể không còn nhớ ăn uống thế nào cho đúng cách hoặc không thể tự ăn uống.

Có các vấn đề về ngôn ngữ: Người bệnh có thể quên những từ đơn giản hoặc dùng từ không đúng. Điều này làm cho người khác khó hiểu được ý họ muốn nói.

Rối loạn định hướng: Người bệnh có thể bị lạc ở một nơi từng rất quen thuộc với họ, hoặc không nhớ làm sao họ đến được nơi đó hoặc làm sao quay trở về nhà.

Giảm khả năng đánh giá: Người bệnh đôi khi chọn quần áo hoàn toàn không phù hợp với thời tiết hoặc hoàn cảnh.

Có các vấn đề về tư duy: Người bệnh không nhận ra các con số hoặc không thực hiện được các phép tính đơn giản.

Quên vị trí đồ vật: Người bệnh có thể để đồ vật vào chỗ hoàn toàn không thích hợp như cho bàn ủi vào tủ lạnh, để đồng hồ đeo tay vào chén đường...

Thay đổi khí sắc: Người bệnh có thể thay đổi khí sắc một cách nhanh chóng, từ bình tĩnh sang khóc lóc âu sầu, sang giận dữ trong vòng vài phút.

Thay đổi cá tính: Cá tính người bệnh thay đổi trầm trọng, họ có thể trở nên dễ kích động, nghi ngờ hoặc sợ sệt những điều không có thật.

Mất tính chủ động: Người bệnh trở nên thụ động, mất đi sự say mê công việc, không quan tâm đến các thú vui của mình. 

Ai dễ bị sa sút trí tuệ?

BS-CK2. Tống Mai Trang

BS. Trang cho biết bộ não có nhiều chức năng khác nhau: trí nhớ, học tập, vận động, ngôn ngữ… do các vùng khác nhau trong não phụ trách. Các vùng não này không “già” đi cùng một lúc, sự khác biệt tùy vào việc sử dụng và tập luyện mà con người thực hiện đối với từng vùng não trong suốt quá trình sống. Hai người khác nhau có thể có quá trình lão hóa não rất khác nhau. Lối sống là yếu tố quyết định quá trình lão hóa.

“Thông thường độ tuổi bị sa sút trí tuệ là từ 65 tuổi trở lên, nhưng cũng có những trường hợp khởi phát ở tuổi 40 - 50, thậm chí sớm hơn. Ngày nay sa sút trí tuệ được xem là đại dịch của nhân loại vì cứ mỗi 3 giây thì ở đâu đó trên thế giới có một người mới mắc bệnh”, BS. Trang thông tin.

Sa sút trí tuệ thường gặp ở những người: bệnh Alzheimer (nguyên nhân thường gặp nhất, do tế bào não chết dần theo thời gian, người bệnh biểu hiện ban đầu giảm trí nhớ sau đó giảm dần các lĩnh vực nhận thức khác: ngôn ngữ, tính toán, khả năng sắp xếp cuộc sống, lập kế hoạch…); mắc các bệnh lý liên quan mạch máu (một phần não không được cung cấp máu đầy đủ do nghẽn mạch não bởi cục máu đông hoặc tình trạng xơ vữa thành mạch bởi tăng huyết áp và đái tháo đường…, đây là nguyên nhân thường gặp ở người bệnh đã đột quỵ hoặc có nguy cơ mắc đột quỵ); bệnh Parkinson (là các rối loạn ở não bộ gây ảnh hưởng vận động, khi bệnh nặng dần thì người bệnh có thể bị sa sút trí tuệ); người uống nhiều rượu, bao gồm hội chứng Korsakoff (rượu có thể làm hư hại bộ não, cụ thể phần não kiểm soát trí nhớ gần hoặc trí nhớ ngắn hạn bị ảnh hưởng nếu uống nhiều rượu trong nhiều năm).

Có thể làm chậm lão hóa bộ não 

BS. Trang khuyến cáo khi có các triệu chứng liên quan đến giảm trí nhớ hoặc các chức năng nhận thức khác như sử dụng ngôn ngữ, tính toán, lập kế hoạch, tập trung chú ý…, người bệnh cần sớm đến các cơ sở y tế để được đánh giá đủ các bước của quy trình tiếp cận chẩn đoán sa sút trí tuệ, giúp tăng khả năng quản lý và điều trị bệnh hiệu quả, lúc tổn thương não chưa lan rộng và còn đáp ứng với các phương pháp tập luyện, kích thích nhận thức.  

Tùy nguyên nhân gây sa sút trí tuệ và giai đoạn bệnh mà bác sĩ sẽ có các chiến lược điều trị khác nhau. “Quan niệm sai lầm cho rằng giảm trí nhớ là hiện tượng tự nhiên của tuổi già đã khiến nhiều người đến khám và được chẩn đoán ở giai đoạn muộn, khi sự chết tế bào não đã lan rộng ở nhiều vùng khác nhau làm cho việc điều trị rất khó khăn”, BS. Trang cảnh báo. 

Lão hóa là hiện tượng sinh lý tự nhiên không thể đảo ngược trong chu kỳ sự sống của con người. Tuy nhiên, não bộ vốn rất linh hoạt, có thể uốn nắn và thay đổi liên tục do tương tác của nó với thế giới bên ngoài. Do đó, để làm chậm sự lão hóa cho bộ não, mọi người phải thường xuyên hoạt động trí óc với các hoạt động phong phú, đa dạng để kích hoạt được nhiều vùng não. Các nhà khoa học đã ghi nhận những gì tốt cho tim, tốt cho người đái tháo đường thì cũng tốt cho bộ não.

“Như vậy bên cạnh các hoạt động trí óc thì cần tăng cường tập thể dục, chế độ ăn uống lành mạnh: nhiều rau xanh, giảm đường, giảm béo, giảm tinh bột… kết hợp thăm khám sức khỏe định kỳ sẽ giúp bác sĩ phát hiện sa sút trí tuệ ở giai đoạn sớm nhất của các tình trạng bệnh lý để kịp thời điều chỉnh”, BS. Trang lưu ý. 

Hữu Đức - Tấn Khải