Nhật Chiêu – Ngồi trong bình lặng nghìn nghi lễ tình

Ngồi trong bình lặng thơ ơi
Cõi hoang ta hãy quy hồi trong ta.
Ta từ lạc bước bước ra
Nghìn năm nghe võng hiên nhà nuối đưa.

                                                          (Ngồi trong bình lặng)

Nhật Chiêu trước hết là một nhà sư phạm mẫu mực, một nhà nghiên cứu văn chương uyên thâm. Với những người yêu thơ, ông còn được biết đến nhiều qua các buổi diễn giảng Truyện Kiều của Đại thi hào Nguyễn Du. Bởi vậy, khi làm thơ, Truyện Kiều – Tình yêu – Phận người luôn ẩn sâu trong từng tứ thơ của ông. Ngay trong câu thơ “lạc bước bước ra”, tác giả đã mượn lại cách dùng chữ quen thuộc từ Truyện Kiều.

Bìa tập thơ Nghìn nghi lễ tình của tác giả Nhật Chiêu.

Mới đây, ngày 25.1, tại Văn phòng NXB Phụ nữ (TP.HCM), đã diễn ra buổi ra mắt tập thơ Nghìn nghi lễ tình của Nhật Chiêu, do Phanbook phát hành. Tác phẩm nhận được sự đánh giá cao từ giới chuyên môn. PGS-TS Nguyễn Thị Thanh Xuân nhận xét: “Đọc Nghìn nghi lễ tình của Nhật Chiêu, từ mở đầu Ngồi trong bình lặng đến kết thúc Quá giang, có thể thấy tập thơ thấm đẫm tư tưởng Thiền tông. Sẽ hiểu ra nghi lễ không phải là nghi lễ bên ngoài, mà là nghi lễ bên trong lòng người, là con đường tự mình trải nghiệm, là trong thương yêu, luôn đi giữa thiêng liêng. Nằm trong bút pháp ánh trăng, thơ Nhật Chiêu phả một màu dịu dàng huyền ảo lên tâm cảnh và phong cảnh, cho phép ý và lời cất cánh, bay và phiêu giữa muôn trùng.”

Nghìn nghi lễ tình được biên tập thành hai phần: Chơi cuộc tàn phai và Đã hóa chân trời. Đây là những bài thơ được tác giả viết trong khoảng ba đến bốn năm gần đây, sau đó chọn lọc, hệ thống lại. Trong một lần trò chuyện, người viết bài được nghe tác giả tâm tình: Với anh, tình yêu là một nghi lễ. Khi đó, Tâm – Trí của hai con người, Nam – Nữ hòa hợp để rồi thăng hoa. Nó vượt lên trên ý niệm thể xác. nghìn bài thơ là Nghìn nghi lễ tình.

Một hôm đọc Hạ khúc rồi Thu khúc, tôi nhắn tin hỏi ông: Sắp tới sẽ có Xuân khúc và Đông khúc nữa phải không anh?. Ông trả lời: Anh viết Xuân khúc rồi, sẽ làm tiếp Đông khúc để hoàn thành Tổ khúc bốn mùa của Nghìn nghi lễ tình.

Xuân khúc

Yêu người cho đồi xuân dâng

Cho ngơ ngẩn lẻ/ cho vần vũ đôi.

Yêu người cho lũng xuân cười

Cho xuân vang vọng/ khoảnh đời mê ly.

Hiến sinh em bé xuân thì

Sắc thân ta tặng/ nghìn nghi lễ tình.

Hạ khúc

Yêu người cho mưa hạ bay

Cho sen búp mọng cho mày nắng trôi.

Yêu người cho lựu hồng môi

Mắt xanh chia sóng chân trời biếc thương.

Bùn đời sen đổi mình hương

Nghe vang lụa xé nõn nường nơi em.

Thu khúc

Yêu người cho gió pha phôi

Cho trăng thu ẩn trong đồi núi em.

Yêu người nắng ẩn vào đêm

Cho muôn dặm ẩn vào mềm vòng tay.

Yêu người lễ hội trăng say

Sắc thân em dựng đền đài Hoa Nghiêm.

Đông khúc

Yêu người cho lạnh sao khuya

Đắm trong hồ nước chưa lìa trời cao.

Yêu người đối ẩm cho nhau

Cho hơi thở nhẹ ra vào hóa đôi.

Yêu người hai ngọn nến rời

Trên bàn thánh lễ mình soi song trùng.

Mỗi đoản khúc trong Tổ khúc bốn mùa chỉ gồm ba cặp lục bát, nhưng tác giả đã lặp lại mười lần cụm từ “Yêu người”, như một điệp khúc, để diễn tả những cung bậc khác nhau của tình yêu qua bốn mùa đất trời.

Với vốn tri thức văn chương uyên bác, tác giả còn ngẫu hứng sáng tạo kiểu thơ tam thể: thơ tự do kết hợp với lục bát và song thất lục bát, tạo nên những bài thơ sáu – bảy câu, mang vẻ đẹp huyền ảo:

Giọt tình trong giọt thơ rơi

Em đi trong mùa đi

Những giọt thơ lắng đọng

Đày ta miết một đời.

Hạt bụi hồng lên làm hạt mộng

Yêu người một cõi vạn năm trôi.

Giọt tình trong giọt thơ rơi

Em đi vẫn bóng ai ngồi trong ta.

Một lần khác tôi hỏi tác giả: Ở tuổi ngoài bảy mươi, anh tìm cảm hứng sáng tác như thế nào?. Ông trả lời: Tình yêu cuộc sống tạo nên cảm hứng. Ngoài ra, sau những buổi đi diễn giảng, chính đề tài nghiên cứu cũng gợi mở cho mình nhiều xúc cảm.

Ông kể tiếp: Như hôm đọc tài liệu để chuẩn bị diễn giảng về thơ của Phật hoàng Trần Nhân Tông, tôi phát hiện vị Vua đã làm nhiều bài thơ tiếng Việt (ghi bằng chữ Nôm) rất hay, rất có ý nghĩa trong việc gìn giữ, phát triển tiếng Việt. Cảm hứng anh đã viết liền mấy bài thơ, trong đó tâm đắc bài Tiếng lòng ơi tiếng nước ơi.

Thơ Nhật Chiêu, thoạt đọc, có vẻ mộc mạc, nhưng với lối diễn dịch riêng và hệ thống ẩn dụ phong phú, tác giả mở ra nhiều tầng nghĩa mới. Thơ ông giàu nhạc tính, nhịp điệu linh hoạt, dễ kết hợp thành giai điệu. Tình cờ, hai bài thơ in liền trang trong Nghìn nghi lễ tình – Tình cờ ta đi ngang đời và Hò hẹn với hoàng hôn – đã được tôi và một người bạn phổ nhạc thành hai ca khúc cùng tên.

Tác giả và nhà văn, nhà giáo Nhật Chiêu Nhật Chiêu (phải). 

Người viết bài có cơ duyên trò chuyện với Nhật Chiêu nhiều lần trước khi tác phẩm xuất bản, được nghe ông đọc thơ trong sự mê say, và người nghe cũng được truyền cảm hứng. Giờ đây, khi cầm tập thơ trên tay, từ màu mực đến cảm giác chạm vào trang giấy, những câu thơ dường như trở nên hư ảo hơn, long lanh hơn.

Với tâm thế của một hành giả thong dong, lần giở từng trang Nghìn nghi lễ tình, người đọc đi qua nhiều thể thơ khác nhau, từ thơ tự do bốn, năm chữ, thơ lục bát đến các biến thể, để rồi có lúc như lên tới đỉnh núi cao, có lúc lại như trôi về phía đại dương, cảm nhận những đổi thay trong “khí hậu” thơ, mơ màng giữa Mộng và Thực.

Hoàng Phương Anh