TP.HCM tính chuyện 100 năm: Xây siêu đô thị toàn cầu với 5 cực tăng trưởng

12:15 | Thứ ba, 02/06/2026 0

Lần đầu tiên trong quá trình xây dựng Quy hoạch tổng thể TP.HCM theo yêu cầu của Bộ Chính trị và Quốc hội, các nhà quản lý, chuyên gia quy hoạch và phát triển đô thị cùng ngồi lại để phác thảo tầm nhìn thế kỷ cho một siêu đô thị hơn 14 triệu dân.

Sáng 2.6, Thường trực HĐND TP.HCM phối hợp với Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, Sở Quy hoạch - Kiến trúc và Sở Tài chính tổ chức hội thảo “Quy hoạch tổng thể TP.HCM - tầm nhìn 100 năm”. Tại Hội thảo nhiều định hướng chiến lược đã được đặt ra, từ mô hình đô thị đa cực, trung tâm tài chính quốc tế đến các cực tăng trưởng mới gắn với cảng biển, logistics, công nghệ cao và kinh tế xanh.

Hội thảo có sự tham dự của ông Võ Văn Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP.HCM; ông Đặng Minh Thông, Phó Bí thư Thành ủy TP.HCM; ông Nguyễn Văn Dũng, Phó Chủ tịch HĐND TP.HCM; ông Bùi Xuân Cường, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM; TS Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM; ông Hoàng Tùng, Trưởng ban Đô thị HĐND TP.HCM cùng nhiều chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các cơ quan quản lý.

Đây được xem là diễn đàn khoa học đầu tiên trong quá trình xây dựng Quy hoạch tổng thể TP.HCM theo Nghị quyết số 260/2025/QH15 của Quốc hội và Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19.5.2026 của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới.

Quang cảnh hội thảo “Quy hoạch tổng thể TP.HCM - tầm nhìn 100 năm”.

Định hình không gian phát triển cho siêu đô thị mới

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch HĐND TP.HCM Võ Văn Minh cho biết sau hợp nhất, TP.HCM có quy mô hơn 6.700 km² với dân số trên 14 triệu người, trở thành siêu đô thị, trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, đồng thời là đầu mối thu hút đầu tư và động lực tăng trưởng quan trọng của khu vực Đông Nam Á.

Thành phố hiện đóng góp hơn 23% GDP, trên 30% tổng thu ngân sách nhà nước và 20,7% kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước, đồng thời giữ vai trò trung tâm tài chính, thương mại và đổi mới sáng tạo.

Ông Võ Văn Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP.HCM, phát biểu mở đầu Hội thảo. Ảnh: Hoàng Hùng

Theo ông Minh, quy hoạch tổng thể không chỉ là bài toán sắp xếp không gian phát triển mà còn là công cụ chiến lược để tái cấu trúc đô thị, phân bố lại các chức năng kinh tế - xã hội, tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao chất lượng sống của người dân trong dài hạn.

Nghị quyết số 09-NQ/TW đã đặt ra yêu cầu xây dựng quy hoạch tổng thể TP.HCM với tầm nhìn 100 năm, nhằm phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế của thành phố, đồng thời tạo ra không gian và động lực phát triển mới, bảo đảm khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và các thách thức trong tương lai.

“Việc xây dựng quy hoạch tổng thể TP.HCM có vai trò quan trọng nhằm tối ưu hóa nguồn lực, tránh mâu thuẫn, xung đột nội vùng nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư, chất lượng sống và vị thế của TP.HCM đối với vùng và cả nước”, Chủ tịch HĐND TP.HCM nhấn mạnh.

Ông cũng đề nghị các chuyên gia tập trung hiến kế về vị thế chiến lược của TP.HCM trong chuỗi giá trị toàn cầu; định hướng phát triển 5 trụ cột kinh tế đột phá gồm công nghiệp công nghệ cao, logistics gắn với cảng biển và hàng không, trung tâm tài chính quốc tế, du lịch - công nghiệp văn hóa, cùng giáo dục, y tế và khoa học - công nghệ.

Bên cạnh đó là các giải pháp tái cấu trúc không gian sau hợp nhất, phát triển hạ tầng giao thông liên vùng, tăng cường kết nối Bắc - Nam, kết nối hệ thống cảng biển, đồng thời xây dựng nền tảng hạ tầng năng lượng, cấp thoát nước, viễn thông và chuyển đổi xanh...

Ông Sầm Minh Tuấn, Phó Giám đốc Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia, báo cáo tóm tắt dự thảo Quy hoạch tổng thể TP.HCM tầm nhìn 100 năm.

Hướng tới siêu đô thị toàn cầu với mô hình 5-5-10

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm tại hội thảo là báo cáo tóm tắt dự thảo Quy hoạch tổng thể TP.HCM tầm nhìn 100 năm do Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia (VIUP), Bộ Xây dựng phối hợp với Công ty Tư vấn Boston (BCG) thực hiện.

Trình bày báo cáo, ông Sầm Minh Tuấn, Phó Giám đốc Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia, cho rằng thách thức lớn nhất của TP.HCM hiện nay không phải là thiếu tiềm năng phát triển mà là khả năng tổ chức lại nguồn lực và không gian phát triển thành một cấu trúc thống nhất, đa cực và vận hành hiệu quả.

Từ phân tích SWOT về điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức, nhóm nghiên cứu đề xuất tầm nhìn đưa TP.HCM trở thành siêu đô thị toàn cầu có năng lực cạnh tranh cao, là trung tâm đổi mới sáng tạo, sở hữu chất lượng sống tốt và khả năng thích ứng dài hạn.

Theo ông Tuấn quy hoạch xác lập các mốc phát triển đến năm 2030, 2045 và 2075. Theo đó, đến năm 2030, TP.HCM đặt mục tiêu đạt quy mô GRDP khoảng 120 tỷ USD, dân số 16 triệu người và duy trì tốc độ tăng trưởng trên 10%/năm. Đến năm 2050, quy mô kinh tế dự kiến đạt 800 tỷ USD với dân số từ 22 - 25 triệu người.

GRDP bình quân đầu người được kỳ vọng đạt tối thiểu 14.000 USD vào năm 2030, tăng lên 75.000 USD vào năm 2045 và khoảng 100.000 USD vào năm 2075. Kinh tế số được xác định là động lực tăng trưởng chủ đạo, đóng góp khoảng 60% GRDP vào năm 2035.

TP.HCM sẽ phát triển theo mô hình siêu đô thị đa cực.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của bản quy hoạch, theo ông Tuấn, là đề xuất chuyển từ mô hình phát triển tập trung quanh khu vực lõi hiện hữu sang mô hình siêu đô thị đa cực. Theo đó, TP.HCM sẽ vận hành theo mô hình “5-5-10”, gồm 5 cực động lực tăng trưởng, 5 trục chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển.

Năm cực động lực bao gồm: cực lõi trung tâm quốc tế tập trung các hoạt động tài chính, quản trị và dịch vụ toàn cầu tại Sài Gòn, Chợ Lớn và Thủ Thiêm; cực đổi mới sáng tạo phía Đông với trọng tâm AI, bán dẫn, nghiên cứu phát triển và đô thị tri thức; cực công nghiệp và logistics phía Bắc; cực cảng biển, thương mại tự do phía Nam; cùng cực biển và du lịch quốc tế.

Các cực phát triển này được kết nối bằng hệ thống hạ tầng đa tầng gồm metro, mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), không gian ngầm và trên cao.

Đáng chú ý, trục “xanh và xanh dương” hình thành từ hệ thống sông Sài Gòn, sông Đồng Nai và rừng Cần Giờ được xem là hạ tầng sinh thái chiến lược, đóng vai trò nền tảng trong ứng phó biến đổi khí hậu.

Chuyên gia giới thiệu về 5 trục chiến lược của TP.HCM.

Để tăng khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, ông Tuấn cho biết quy hoạch cũng đề xuất hình thành 6 khu đặc thù với cơ chế vượt trội, gồm khu công nghệ cao, khu thương mại tự do gắn với cụm cảng Cái Mép - Cần Giờ, trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm công nghệ số và dữ liệu, trung tâm năng lượng quốc gia cùng khu phát triển thương mại - văn hóa.

Không chỉ hướng đến tăng trưởng kinh tế, quy hoạch đặt con người vào vị trí trung tâm. Chỉ số phát triển con người (HDI) được đặt mục tiêu vượt 0,8; hệ thống giáo dục bảo đảm tối thiểu 300 phòng học trên 10.000 dân trong độ tuổi đi học vào năm 2030.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, các vùng sinh thái trọng yếu như rừng ngập mặn Cần Giờ được xác định phải bảo vệ nghiêm ngặt để trở thành “lá chắn” tự nhiên của thành phố. TP.HCM cũng hướng tới mô hình đô thị carbon thấp, ưu tiên xe buýt điện, giao thông đường thủy và các công trình tiết kiệm năng lượng.

Kết thúc phần tham luận, ông Tuấn nhấn mạnh ý nghĩa của mô hình “1 + 2 > 3”, coi việc hợp nhất TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu không đơn thuần là mở rộng địa giới hành chính mà là cơ hội hội tụ nguồn lực, mở rộng dư địa phát triển và tạo nền tảng để hình thành một siêu đô thị có sức cạnh tranh toàn cầu trong tương lai.

Hiến kế cho quy hoạch TP.HCM tầm nhìn 100 năm

TS. Trần Du Lịch, nguyên Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP.HCM, cho rằng với quy mô hơn 6.700 km² và dân số khoảng 14 triệu người sau hợp nhất, TP.HCM không còn là một đô thị đơn lẻ mà đang tiến gần mô hình đại đô thị tương tự các vùng đô thị lớn trên thế giới. Vì vậy, quy hoạch 100 năm cần thay đổi căn bản cách tiếp cận, từ tư duy mở rộng đô thị sang xây dựng một trung tâm kinh tế - đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh toàn cầu.

Ông cho rằng quy hoạch hiện đại không nên chỉ tập trung vào việc sử dụng đất mà phải trả lời những câu hỏi lớn hơn về mô hình kinh tế, năng lực cạnh tranh và chất lượng sống của người dân: “Quy hoạch hiện đại không chỉ phải trả lời câu hỏi thành phố sẽ xây thêm những gì, mà còn phải trả lời câu hỏi quan trọng hơn là trong 25, 50, 100 năm tới Thành phố sẽ giữ vai trò gì trong mạng lưới các thành phố toàn cầu”.

Chuyên gia đề xuất TP.HCM cần lấy giao thông công cộng và TOD làm xương sống phát triển đô thị. Ảnh: Minh Hòa

Vị chuyên gia cũng đề xuất TP.HCM làm rõ mô hình đa cực, đa trung tâm; lấy giao thông công cộng và TOD làm xương sống phát triển đô thị; phát triển theo tư duy vùng thay vì giới hạn trong địa giới hành chính. Thành phố cũng cần xác định rõ các mục tiêu cho từng giai đoạn 2035, 2045 và 2075, hướng đến vị thế trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm logistics - cảng biển, trung tâm AI và công nghệ cao của ASEAN, đồng thời trở thành đô thị biển - sông nước thích ứng biến đổi khí hậu và vận hành trên nền tảng dữ liệu, AI.

TSKH-KTS. Ngô Viết Nam Sơn, Chủ tịch Ngo Viet Architects & Planners, nhận định giá trị lớn nhất của quy hoạch tầm nhìn 100 năm không nằm ở việc thiết kế sẵn một đô thị hoàn chỉnh cho các thế hệ mai sau mà ở khả năng sử dụng hợp lý nguồn lực hiện tại để thế hệ tương lai vẫn còn dư địa phát triển. Từ góc nhìn đó, ông cho rằng TP.HCM cần đặc biệt quan tâm đến việc bảo tồn quỹ đất chiến lược và mở rộng không gian xanh. Trong khi nhiều đô thị lớn trên thế giới xem cây xanh là một cấu phần thiết yếu của chất lượng sống thì khu vực nội thành TP.HCM hiện chỉ đạt khoảng 0,55 m² cây xanh/người. Theo ông, mục tiêu dài hạn không nên dừng ở 10 m²/người mà cần hướng đến 15 m²/người hoặc cao hơn...

Một vấn đề khác cần được đặt ở vị trí trung tâm của quy hoạch là “an dân”. Thành phố phải chủ động tính toán các rủi ro dài hạn như biến đổi khí hậu và nước biển dâng để tránh những cuộc di dời dân cư quy mô lớn trong tương lai. Chiến lược phát triển đô thị mật độ cao vì thế nên ưu tiên các khu vực cao ráo hơn như Hóc Môn, Củ Chi và vùng phía Bắc thành phố.

Ông Sơn cũng cho rằng TP.HCM hoàn toàn có khả năng duy trì tăng trưởng hai con số nếu đổi mới tư duy phát triển. Mỗi cực tăng trưởng phải được đặt trong một không gian kinh tế liên vùng. Thủ Đức cần kết nối với Đồng Nai và hành lang Tây Nguyên; Hóc Môn - Củ Chi gắn với Tây Ninh, Long An và các tuyến kinh tế xuyên Á; trong khi Nhà Bè - Cần Giờ phải trở thành cửa ngõ kinh tế biển và logistics quốc tế.

Ông đồng thời đề xuất mạnh dạn thí điểm các mô hình mới như đô thị sân bay, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế hay các không gian đổi mới sáng tạo quy mô lớn... Bên cạnh đó là đổi mới tư duy quản trị theo hướng kinh tế thị trường, biết tạo nguồn lực từ chính các dự án đầu tư. Theo ông, đầu tư hạ tầng không chỉ là bài toán chi ngân sách mà còn phải khai thác giá trị gia tăng từ đất đai, bất động sản và các hoạt động kinh tế phát sinh để tái tạo nguồn vốn cho phát triển.

Ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Vietravel, cho rằng khi xây dựng tầm nhìn 50 năm hay 100 năm, TP.HCM không chỉ cần dự báo quy mô dân số mà còn phải hình dung rõ cộng đồng dân cư tương lai sẽ sống trong môi trường văn hóa và không gian đô thị như thế nào.

Theo ông, bên cạnh các mục tiêu kinh tế, thành phố cần đặc biệt chú trọng quy hoạch không gian sống, môi trường sống và chất lượng sống của người dân. Đây mới là nền tảng để giữ chân nhân lực, thu hút người tài và tạo nguồn lực phát triển bền vững trong dài hạn. “Nếu không có dân số tốt, không có các điều kiện sống tốt thì dần dần người dân sẽ rời đi và thành phố mất dần nguồn lực”, ông Kỳ nhận định.

Sau quá trình hợp nhất, TP.HCM trở thành nơi hội tụ nhiều cộng đồng dân cư với những đặc điểm văn hóa khác nhau. Theo ông, đây là thời điểm thích hợp để thành phố xác định rõ căn cước văn hóa của mình, từ đó xây dựng một bản sắc đủ mạnh để trở thành nền tảng cho phát triển lâu dài.

Phối cảnh nhà ga Cung Thiếu Nhi, tuyến đường sắt đô thị số 2 TP.HCM, đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm. Ảnh: CĐT

Ông Trần Bá Dương, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Trường Hải (THACO), góp ý một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là tốc độ phát triển đô thị đang nhanh hơn khả năng đáp ứng của hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là mạng lưới đường sắt đô thị. Ông cho rằng quy hoạch tổng thể cần đưa ra các giải pháp giao thông hiệu quả hơn cho cả khu vực nội đô lẫn các vùng phụ cận nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm qua.

Bên cạnh hạ tầng, theo ông TP.HCM cũng cần xác định rõ lợi thế cạnh tranh riêng trong giai đoạn phát triển mới. Cụ thể, thay vì những định hướng còn mang tính khái quát, thành phố nên tập trung phát triển các khu công nghiệp chuyên ngành tích hợp, tạo sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI để nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. “Chúng ta cần hướng tới phát triển các khu công nghiệp chuyên ngành tích hợp, kết hợp chặt chẽ giữa công nghiệp hỗ trợ trong nước với các doanh nghiệp FDI thay vì chỉ đề cập chung chung”, vị doanh nhân chia sẻ.

Ông Đinh Hồng Kỳ, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TP.HCM, đánh giá lợi thế cạnh tranh của các đô thị trong thế kỷ XXI không còn nằm ở quỹ đất hay lao động giá rẻ mà ở khả năng tái tạo tài nguyên, giảm phát thải carbon và nâng cao chất lượng môi trường sống. Với quy mô khoảng 14 triệu dân, TP.HCM mỗi ngày phát sinh khối lượng rất lớn rác thải và nước thải. Thay vì chỉ xem đây là gánh nặng cần xử lý, thành phố nên coi đó là nguồn tài nguyên thứ cấp để hình thành các ngành công nghiệp mới và chuỗi giá trị mới.

Theo ông Kỳ, một thành phố tăng trưởng nhanh chưa chắc đã là một thành phố đáng sống. Quy hoạch tổng thể trong giai đoạn tới vì vậy cần đặt mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh và giảm phát thải trở thành những trụ cột quan trọng, song hành với tăng trưởng kinh tế và mở rộng không gian đô thị.

Bài và ảnh: Trọng Dân

TP.HCM tính chuyện 100 năm: Xây siêu đô thị toàn cầu với 5 cực tăng trưởng

Đọc tin nhanh