Không để “quốc lực” chảy vào túi tội phạm

Mãi tới 2026, Việt Nam mới chính thức thí điểm lập 5 sàn giao dịch tiền mã hóa (Crypto), nhưng trước đó người Việt đã đầu tư tự phát trên mạng từ khoảng năm 2010, tức 2 năm sau khi Bitcoin ra đời (2008).

Cơn lốc 220 tỷ USD và nghịch lý "chảy máu" tiền tệ

Tính tới nay người Việt tham gia thị trường Crypto khoảng 15 năm, hơn một nửa thời gian thị trường chứng khoán (25 năm). Nhưng tới hết 2025 đã có 17 - 20 triệu người Việt sở hữu tiền mã hóa, gần gấp đôi số lượng tài khoản chứng khoán hiện có.

Theo Chainalysis (công ty có trụ sở tại Mỹ, chuyên cung cấp phần mềm phân tích, điều tra và tuân thủ cho chính phủ, sàn giao dịch và tổ chức tài chính), giá trị giao dịch tài sản mã hóa tại Việt Nam năm 2025 chạm mốc kinh ngạc: 220 - 230 tỷ USD, tăng trưởng 55% so với cùng kỳ. Trung bình mỗi ngày khoảng 600 triệu USD được người Việt giao dịch âm thầm trên các sàn tập trung (CEX) và phi tập trung (DEX). 

Con số 17 triệu người tham gia đã đưa Việt Nam thành “cường quốc ngầm” về tài sản số, xếp thứ ba châu Á - Thái Bình Dương. Nghịch lý nằm ở chỗ dù quy mô giao dịch gấp nhiều lần thị trường chứng khoán chính thống nhưng toàn bộ dòng vốn này suốt thời gian dài vận hành trong “vùng xám” pháp lý. 

Theo các chuyên gia kinh tế, đây là tình trạng “chảy máu quốc lực” nghiêm trọng khi tiền của người dân “phiêu lưu” trên các sàn giao dịch đầy rủi ro.

Đường dây tiền ảo Xintel giăng bẫy hơn 42.000 nạn nhân bị Công an Thanh Hóa triệt xóa, 3.2026. Ảnh: CATH

Giấc mơ nhân 10 tài sản 

Tại sao người Việt lại lao vào Crypto? 

Sau vụ “sập sàn” ONUS của nhóm Vương Lê Vĩnh Nhân, vụ tiền ảo PaynetCoin (do Nguyễn Văn Hạ cầm đầu, bị Công an Phú Thọ phá hồi năm 2025), rất nhiều nhà đầu tư, từ sinh viên, bà mẹ “bỉm sữa” thậm chí tới cả người chạy xe công nghệ thú thật với chúng tôi, bởi những quảng bá, cam kết lợi nhuận hay lãi suất giúp… nhân 10 tài sản sau một đêm; bởi cứ nghĩ mình lướt sóng nhanh hơn sàn sập; bởi tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội) khiến người dân tin rằng “ai cũng đang giàu lên trừ mình” và không chỉ dùng tiền nhàn rỗi mà còn vay lãi, cầm cố tài sản để đầu tư vì sợ lỡ mất “cơ hội đổi đời”.

Bên cạnh đó còn bởi sự thuận lợi và đa dạng của đầu tư Crypto. Khác với chứng khoán có giờ giấc lên sàn, dân đầu tư tiền ảo có thể “chơi” 24 giờ mỗi ngày suốt năm! Khác với dân chứng khoán đòi hỏi phải có vốn và kiến thức phân tích tài chính, dân đầu tư Crypto Việt chỉ cần một chiếc điện thoại và vài trăm nghìn đồng là có thể bắt đầu “chơi”.

Theo khảo sát của Coin68 tại Báo cáo thị trường Crypto Việt Nam 2025, đa số nhà đầu tư tiền mã hóa có mức thu nhập hàng tháng ở mức trung bình so với mặt bằng chung hai thành phố lớn là Hà Nội và TP.HCM (11 - 12 triệu đồng). Tuy nhiên có đến gần 30% thuộc nhóm có thu nhập thấp. Không ít nạn nhân các vụ “sập sàn” tiền ảo cũng tâm sự thật lòng rằng họ đầu tư tiền ảo cũng bởi suy nghĩ đầu tư tài chính thì phải chấp nhận rủi ro. Rủi ro càng cao thì lợi nhuận càng nhiều.

Đó chính là “máu” mạo hiểm, đúng như nhận định của Coin68. Đáng lưu ý, theo Coin68 năm 2025 trong gần 400 người tham gia khảo sát, cứ 10 người được hỏi có đến 9 là nhà đầu tư dưới 35 tuổi. Và tỷ lệ nam giới tham gia Crypto cao hơn nữ giới.

Theo các chuyên gia tâm lý, nam giới dưới 35 tuổi thường ở giai đoạn bắt đầu sự nghiệp, tích lũy tài sản, lại tiếp cận nhanh nhất các ứng dụng công nghệ, có xu hướng hoạt động mạnh trong các “cộng đồng đầu tư” trên mạng xã hội nên sẵn sàng vay nợ để đầu tư, tức “máu” mạo hiểm rất cao. 

Những cú "lùa gà" kỷ lục

Theo luật sư Đào Tiến Phong, Giám đốc hãng luật Investpush (TP.HCM), phần lớn các vụ lừa đảo tiền ảo thời gian qua không nằm ở bản thân công nghệ hay tài sản mã hóa mà nằm ở chỗ người dân bị dẫn dắt vào các mô hình đầu tư trá hình, không minh bạch, vận hành ngoài pháp luật. Những kẻ lừa đảo với niềm tin bất diệt là “blockchain chưa có luật” để đi lừa đảo, lợi dụng công nghệ để lừa đảo. Mọi người thì nhìn lợi nhuận cao nên không còn quan tâm đến bản chất pháp lý, “tình nguyện” để bị lừa.

Đáng nói, nếu như trong các đại án kinh tế truyền thống, tội phạm phải xây dựng hệ sinh thái hàng trăm, thậm chí như đại án Vạn Thịnh Phát tới cả nghìn công ty để chiếm đoạt tài sản, thì trong thế giới Crypto chúng chỉ cần vài dòng mã nguồn!

Điển hình là vụ sàn tiền số ONUS. Bộ Công an xác định Vương Lê Vĩnh Nhân cùng hệ sinh thái 52 công ty đã tự “vẽ” ra các đồng tiền ảo vô giá trị như VNDC, LABUBU, HNG... rồi dùng Bot tạo lệnh mua bán ảo để thao túng giá. Với quảng bá gian dối về việc ký quỹ ngân hàng và hệ sinh thái tiêu dùng “ảo”, sàn này đã thu hút hơn 4,5 triệu người dùng trước khi bị sờ gáy.

Một hội thảo dụ đầu tư tiền ảo TCIS trái phép bị Công an Phú Thọ phát hiện, 8.2025. Ảnh: CAPT

Không dừng lại đó, hàng loạt dự án tiền ảo, sàn “ma” đa cấp biến tướng như Matrix Chain (gạt 138.000 người, chiếm đoạt gần 10.000 tỷ đồng), Tập đoàn Xintel (lôi kéo 42.000 người mua “máy đào ảo”) hay dự án Heliwin (“lùa” gần 40.000 người vào hệ sinh thái ảo, giao dịch bất chính khoảng 10.000 tỷ đồng), đã cho thấy mức độ tàn phá khủng khiếp của loại tội phạm này.

Đáng sợ hơn, trên thị trường “ngầm” Crypto Việt thời gian qua xuất hiện loại tội phạm gài “bẫy chồng bẫy”. Tức sau khi các sàn tiền ảo sụp đổ, nạn nhân không chỉ mất tiền mà còn rơi vào tâm lý “không cam lòng”. Lập tức tội phạm lừa đảo online xuất hiện nhưng giả dạng là luật sư hoặc các công ty luật quốc tế hoặc cơ quan thực thi pháp luật, cam kết lấy lại tiền.

Không ít nạn nhân, điển hình vụ tiền ảo PaynetCoin, nhiều nhà đầu tư không chỉ mất tiền do “sập sàn” mà còn bị vét đến đồng xu cuối cùng bởi chiêu trò thuê luật sư Mỹ về Việt Nam “làm thủ tục pháp lý buộc cơ quan chức năng mở lại sàn”. 

"Thiên đường" rửa tiền của tội phạm xuyên quốc gia

Crypto vốn được sinh ra với lý tưởng minh bạch nhưng biến tướng thành công cụ rửa tiền hiệu quả trên thế giới, là nơi lộng hành của nhiều loại tội phạm lừa đảo tài chính được Interpol xếp vào nhóm các tội phạm nguy hiểm nhất thế giới. Theo Interpol, năm 2025 thiệt hại toàn cầu do lừa đảo tài chính trực tuyến lên tới 442 tỷ USD, trong đó Crypto là “trạm rửa tiền” chính.

Báo cáo về tội phạm tiền điện tử 2026 của Chainalysis cũng khẳng định tội phạm lừa đảo trực tuyến thường chọn Crypto để rửa tiền “đen” và giao dịch. Sau khi tiền chiếm đoạt được đã vào tài khoản hoặc chúng mua đồng Stablecoin (loại tiền điện tử đóng vai trò “cầu nối” an toàn giữa tài chính truyền thống và thị trường Crypto) để dễ dàng chuyển “tấn tiền” ra nước ngoài chỉ với cái USB, hoặc triển khai cho mạng lưới “rửa tiền thương mại” bằng cách mua hàng hóa xa xỉ và thiết bị điện tử rồi bán.

Hiện trường hội thảo đường dây lừa đảo tiền ảo tại xã Suối Hai, TP Hà Nội. Ảnh: CA Phú Thọ

Năm 2025, qua truy vết Chainalysis phát hiện các địa chỉ tiền điện tử bất hợp pháp đã nhận được ít nhất 154 tỷ USD, tăng 162% so với năm trước, đánh dấu một năm kỷ lục về tội phạm tiền điện tử. Trong đó mạng lưới tội phạm lừa đảo tình cảm dụ đầu tư về hàng tỷ USD mỗi năm thông qua việc rửa tiền ảo tập trung. Dòng tiền “đen” từ các hoạt động lừa đảo mạo danh, chiếm đoạt danh tính, lừa đảo đầu tư... chảy vào hệ thống tài chính phi tập trung với tốc độ tăng trưởng tới 400%. 

Đáng sợ hơn, Chainalysis cho hay các tổ chức rửa tiền không còn hoạt động nhỏ lẻ mà đã tiến lên mô hình “tội phạm dưới dạng dịch vụ”, cung cấp giải pháp rửa tiền toàn diện cho mọi loại tội phạm, từ lừa đảo mạo danh, tình cảm, đầu tư đến các nhóm hacker. Hệ sinh thái này đã phát triển thần tốc, tăng từ 10 tỷ USD năm 2020 lên hơn 82 tỷ USD vào năm 2025. Với hơn 1.799 ví hoạt động, năm 2025 các mạng lưới này xử lý trung bình gần 44 triệu USD “tiền bẩn” mỗi ngày.

Xây dựng "đập thủy điện" pháp lý

Trước thực trạng dòng tiền “quốc lực” đang chảy máu và tội phạm hoành hành, theo luật sư Đào Tiến Phong, Luật Công nghiệp Công nghệ số công nhận tính hợp pháp của tài sản mã hóa từ 1.1.2026 là bước đi rất tích cực, chấm dứt kỷ nguyên “thả nổi” và bắt đầu xây dựng hệ thống “đập thủy điện” pháp lý.

Một buổi kết nối các người dùng và đối tác của ví điện tử ONUS trong khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Ảnh: CTV

Bên cạnh đó, với việc thí điểm các sàn giao dịch trong nước (từ năm 2026) không chỉ giúp bảo vệ nhà đầu tư trước các rủi ro lừa đảo mà còn giúp Nhà nước kiểm soát dòng tiền, ngăn chặn rửa tiền và huy động nguồn lực tài chính khổng lồ này đổ vào nền kinh tế thực.

Tuy nhiên đối với trong nước, các chuyên gia cho rằng trước khi pháp luật bảo vệ, mỗi người dân cần tự bảo vệ. Đừng để sự thiếu hiểu biết và lòng tham dẫn dắt vào những “lâu đài cát” trên không gian mạng, nơi mà ranh giới giữa sự giàu sang và hố sâu trắng tay chỉ cách nhau một cú click chuột. 

Ở cấp quốc gia, để phòng chống tội phạm tài chính trên Crypto, cả Interpol và chuyên gia Chainalysis cho rằng không thể chỉ dựa vào các biện pháp trừng phạt đơn lẻ. Cần có một sự hợp tác liên quốc gia để triệt phá các “nút thắt” rửa tiền, đồng thời thắt chặt quản lý đối với các loại Stablecoins. 

Ngô Nguyên Minh