Về Vĩnh Long thăm “Vườn ông Sáu Dân”

Chúng tôi về Vũng Liêm (Vĩnh Long) một ngày tháng 5 năm Bính Ngọ 2026. Bão số 1 vừa đổ bộ các tỉnh phía Bắc mang một chút lạnh vào phương Nam khiến cái nắng giữa trưa hè dịu lại. Vườn ông Sáu Dân đón chúng tôi bằng tất cả sự hồn hậu, nhiệt thành của tình người Nam bộ. 

Tháng 5 âm lịch hàng năm kể từ năm Mậu Tý 2008 có ngày giỗ của một con người đã gắn liền tên tuổi với lịch sử đất nước: Thủ tướng Võ Văn Kiệt - ông Sáu Dân. 

Khu vườn… kỳ lạ

Khác với hình dung của nhiều người rằng khu tưởng niệm một con người có công lớn với Tổ quốc phải uy nghi, lộng lẫy. 

Khác với lẽ thông thường là một nơi thiêng liêng như thế phải tường cao, hào rộng.

Khác với một cơ quan, công sở của nhà nước là phải có rào chắn, trạm gác và bảo vệ…

Tọa lạc xã Trung Thành (thị trấn Vũng Liêm cũ), cách trung tâm hành chính Vĩnh Long khoảng 40 km, Khu lưu niệm Thủ tướng Võ Văn Kiệt được xây dựng trên diện tích hơn 1,7 ha, với lối kiến trúc nhằm giảm thiểu tiếng ồn từ bên ngoài đã tạo cho nơi này một không gian yên bình, gần gũi nhưng không kém phần hiện đại. Ảnh: Danh Nghi

Tất cả những điều đó đều không có. Khu lưu niệm Thủ tướng Võ Văn Kiệt dường như là một ngoại lệ. Nó giản dị, gần gũi như người mà nó được đặt tên. Không có tường rào, lính gác, cũng không lộng lẫy uy nghi; không có tượng đài, phù điêu, linh vật mà chỉ có cây cỏ, nắng gió, chim muông cùng những chàng trai, cô gái hiền lành, mến khách. 

Chưa hết. Nó còn là nơi nhiều người dân ghé qua mỗi sáng chiều để tập thể dục, để xin nắm rau, trái ớt; để thử vượt qua chiếc cầu khỉ cheo leo - một “đặc sản” của sông nước miền Tây. Và trên hết, để thắp một nén nhang tưởng niệm người con ưu tú của quê hương và ôn lại những câu chuyện cuộc đời mà càng nghe càng thấy thương, thấy quý, thấy yêu kính tự hào.

Một trải nghiệm thật ấm áp, ngọt ngào. 

Dòng suy nghĩ của tôi bị cắt đứt bởi một giọng nói thật nhỏ nhẹ, dịu dàng: “Dạ, con tên là Thùy Dung… Con mời mọi người đi theo hướng này”. Cô gái trẻ sửa lại chiếc nón lá, nhẹ nhàng dẫn chúng tôi đi qua những lối nhỏ trong khu lưu niệm để đến Vườn ông Sáu Dân. Tháng 11.2022, nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Vĩnh Long đã giới thiệu với nhân dân cả nước một nơi chốn thật đặc biệt: Vườn ông Sáu Dân. Khu vườn mang thông điệp “Sáu Dân - nhà cách mạng, nhà lãnh đạo mang cốt cách Nam bộ suốt đời vì dân, vì nước, có tầm nhìn xa trông rộng, bản lĩnh kiên cường, đổi mới, sáng tạo”. 

Điểm nhấn của di tích là nhà trưng bày với nhiều tư liệu, hiện vật, hình ảnh thể hiện sống động quá trình hoạt động của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt. Các hiện vật được giới thiệu phong phú, trình diễn đa phương tiện.

“Vườn” là không gian trưng bày trọn vẹn chân dung người con đất Vũng Liêm kể từ lúc lọt lòng đến khi lớn lên dấn thân vào con đường đấu tranh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân. “Nằm trong Khu lưu niệm Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Vườn ông Sáu Dân là một dòng chảy của ký ức và kỷ niệm với những câu chuyện đáng nhớ, những điều chưa được biết về một con người thông qua những điều dung dị, nhỏ bé đời thường từ các góc nhìn khác nhau của nhiều con người thuộc các thế hệ, thành phần, xuất thân: người dân, cộng sự, trí thức, nhà quản lý...”, PGS-TS. Nguyễn Văn Huy, nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, cố vấn dự án tu bổ Khu lưu niệm cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, từng chia sẻ với Tạp chí Người Đô Thị như vậy năm 2022.

Một trong những câu nói bất hủ của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt được lưu giữ cho hậu thế.

Chúng tôi bước vào gian đầu tiên của “vườn”. Không có tranh cũng không có tượng, đập vào mắt chúng tôi là 18 từ khóa gồm những địa danh, biệt danh, bí danh đã gắn liền với Thủ tướng Võ Văn Kiệt như Chủ tịch gạo, Bí thư xé rào, Thủ tướng điện, 500kV Bắc - Nam, đường mòn Hồ Chí Minh, Sài Gòn - Gia Định…

Giọng Thùy Dung bỗng trầm hẳn: “Lịch sử được viết lên bởi những con người hành động. Một lịch sử phi thường là kết quả của những hành động phi thường. Để hiểu cách Việt Nam chiến thắng, bảo vệ nền độc lập, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; để hiểu hành trình đưa đất nước bước vào buổi bình minh của thời kỳ đổi mới, chúng ta không thể không hiểu về nhà lãnh đạo đặc biệt này. Không ai có thể chiến thắng được thời gian nhưng chính thời gian sẽ đưa chúng ta đến những phút giây được nhìn sáng tỏ hơn, rõ ràng hơn về một con người. Một trăm năm. Một tầm nhìn. Một trái tim. Một khí phách. Một di sản. Một Võ Văn Kiệt - Sáu Dân”.

Nghe cô gái trẻ ấy nói, tôi thấy như ông Sáu Dân vẫn còn đó trong Dân, trong Nước với rất nhiều trăn trở, lo toan…

Đến một nơi, nhớ một người

Nhớ hồi ra mắt sách Võ Văn Kiệt - Trăm năm trong một chữ Dân nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông (23.11.1922 - 2022), nhà báo Vũ Kim Hạnh, người biết ông Sáu Dân rất sớm và từng có nhiều thời gian làm việc bên cạnh ông cho rằng: “Dường như mỗi chúng ta đều có ông Sáu Dân trong một phần cuộc đời mình. Tôi muốn đeo đuổi những cuộc trò chuyện về ông Sáu vì thật sự đến giờ chúng ta vẫn chưa biết hết, hiểu hết về con người này”.

Gian thờ cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt trong “Vườn ông Sáu Dân”. Tháng 11.2022, Khu lưu niệm được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận di tích quốc gia. Ảnh: Kim Dung - Cửu Long

Giống như nhà báo Vũ Kim Hạnh, nhiều người nói cho đến giờ ông Sáu Dân vẫn còn là một ẩn số. Nhưng với tôi, ông là quyển sách không có trang cuối cùng. Cho nên khi gấp sách lại vẫn thấy tiếc nuối; thấy ham muốn được đọc, được xem, được nghe, được học hỏi và suy ngẫm sâu hơn về một con người với những hành động yêu nước, thương dân chân chính. 

Làm thế nào mà một người nông dân rặt ròng như ông Sáu Dân có thể vươn lên một tầm vóc lớn lao như vậy? Câu trả lời nằm trong chính “khu vườn” mang tên ông nhưng mỗi người đến đây với vị trí khác nhau, cảm nhận khác nhau nên có thể sẽ tìm thấy những đáp án khác nhau. Trong nhận thức của tôi, tầm vóc ấy được xây trên nền tảng yêu nước, thương dân. Từ đó mới học hỏi, lắng nghe và thực hành chính đạo.

“Khi tiếp xúc với anh em chuyên viên, họ nói nhiều điều nghe cũng khó chịu, có khi như bị xúc phạm. Nhưng rồi lý trí bảo mình phải nghe. Người ta nói khó chịu nhưng nói thật. Mình muốn nghe cái thật đó”. “Đất nước ta không thiếu người hiền tài, điều quan trọng là chúng ta biết trọng dụng thật sự, khiêm tốn lắng nghe những lời nói thẳng và mạnh dạn điều chỉnh ngay những bất ổn trong chính đường lối, chủ trương của mình”...

Tôi tìm thấy những câu nói đó của ông trong tư liệu ở khu trưng bày. Không phải lãnh đạo nào cũng muốn nghe “lời khó nghe” như vậy. Hay khi người ta chê ông dốt thì ông thẳng thắn thừa nhận: “Tôi dốt thật nên mới phải nghe anh em trí thức để học hỏi”. 

“Bức tranh cây đời” trong phòng ngủ cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt ghép bằng những hình ảnh tái hiện cuộc sống riêng tư của nhà lãnh đạo được đánh giá là tổng công trình sư của công cuộc Đổi mới.

Đặc biệt ông Sáu Dân đánh giá rất cao sự đóng góp của báo chí. Trong “vườn” có hẳn một gian trưng bày về vai trò báo chí trong mắt nhìn của ông - một người lãnh đạo. Nhà báo Nguyễn Thế Thanh, nguyên Tổng Biên tập Báo Phụ Nữ TP.HCM kể: “Ông Sáu nói với chúng tôi: đọc báo là thói quen của người dân Sài Gòn. Sài Gòn không thể không có báo được”. Và ông lại khẳng định: “Báo chí là một kênh cập nhật thông tin quan trọng đối với sự điều hành của Chính phủ”. Hoạt động sôi nổi của báo chí Sài Gòn khi ông giữ vai trò Chủ tịch rồi Bí thư Thành ủy TP.HCM là một minh chứng. 

Tảng đá nguyên khối khắc chân dung cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt với các cháu thiếu nhi. Ban quản lý Khu lưu niệm cho biết số lượng thanh thiếu niên đến đây luôn chiếm trên 40%.

Điều mang lại nhiều cảm xúc cho người đến thăm “vườn” không chỉ có vậy. Một góc khuất trong tâm hồn ông Sáu nằm khiêm tốn trong chiếc tủ kính: những mảnh ván của chiếc tàu Thuận Phong bị đánh chìm trên sông Sài Gòn năm 1966 đã lấy đi sinh mạng vợ con ông, bộ bà ba lụa do chính tay vợ ông - bà Trần Kim Anh - may cho chồng được ông mang theo bên mình như báu vật suốt cuộc trường chinh của cuộc đời. Những di vật khiến người xem nhói lòng…

Thủ tướng Võ Văn Kiệt ra đi đã 18 năm nhưng hôm nay khi được thấy lại những thước phim sống động, chân thực, giàu cảm xúc; được nghe giọng nói trầm ấm mà vang vọng, được nghe tiếng cười sảng khoái mà bao dung của ông trong các tư liệu trưng bày trong Vườn ông Sáu Dân, tôi tin rằng những giá trị mà ông đã làm nên trong 86 năm cuộc đời sẽ trường tồn cùng đất nước. 

Bài: Lệ Thủy - Ảnh: Trung Dũng