Hàng không toàn cầu cắt lịch bay, giá nhiên liệu trở thành rào cản mùa du lịch

Hãng Lufthansa (Đức) cắt 20.000 chuyến bay ngắn do công ty con City Line vận hành, trong mùa hè 2026. Ảnh: AFP

"Cú sốc" chi phí và bóng ma thua lỗ

Nhiên liệu là gánh nặng lớn nhất trong vận hành hàng không, nhưng hiện tại nó đang trở thành một cuộc khủng hoảng. Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), giá nhiên liệu bay toàn cầu đã chạm ngưỡng 195,19 USD/thùng vào cuối tháng 3.2026, tăng vọt 96,4% chỉ trong vòng một tháng.

Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, chi phí nhiên liệu từ mức 25%-30% đã tăng lên 45% tổng chi phí vận hành của nhiều hãng bay.

Tình hình cũng không khả quan hơn tại Mỹ khi 4 hãng hàng không lớn nhất (bao gồm cả Southwest) dự kiến đối mặt với mức chi phí tăng thêm 11 tỷ USD trong năm nay. Cứ mỗi tuần giá dầu duy trì ở mức cao, ngành hàng không Mỹ lại "bốc hơi" thêm khoảng 280 triệu USD. Các hãng như Alaska Airlines đã phải tạm dừng đưa ra dự báo tài chính vì biến động quá lớn, gọi đây là "nguồn gốc của sự bất ổn lớn nhất".

Làn sóng cắt giảm chuyến bay lan rộng toàn cầu

Để bảo toàn nguồn lực, các hãng hàng không từ Á sang Âu đã đồng loạt rút gọn lịch bay ngay trước thềm mùa cao điểm.

Tại châu Á, Thai AirAsia thông báo giảm 30% tổng số ghế trong tháng 5 và tháng 6. Các hãng như Batik Air Malaysia thậm chí giảm tới 36% năng lực khai thác.

Trong khi đó với tình hình trong nước, Vietnam Airlines tạm dừng 7 đường bay nội địa; Vietjet cắt giảm 18% số chuyến bay trong tháng 4.

Vietjet cắt giảm 18% số chuyến bay trong tháng 4. Ảnh: VJC

Tại châu Âu, Lufthansa gây sốc khi hủy khoảng 20.000 chuyến bay ngắn trong mùa hè. Ryanair cũng cảnh báo cắt giảm 5-10% sản lượng nếu tình hình cung ứng nhiên liệu (vốn phụ thuộc 40% vào nhập khẩu qua eo biển Hormuz) không cải thiện.

Tại châu Mỹ, United Airlines cắt giảm 5% kế hoạch tăng trưởng, giảm số chuyến bay.  Hãng hàng không Virgin Atlantic đã tăng giá một số vé lên gần 500 USD, cũng như áp dụng thêm phụ phí nhiên liệu cho vé hạng phổ thông.

Với châu Úc, hãng hàng không quốc gia Úc Qantas đang cắt giảm 5% các chuyến bay nội địa. Thậm chí các trung tâm hàng không tại Nam Mỹ như São Paulo cũng bị xáo trộn do phải điều chỉnh mạng lưới bay toàn cầu để né tránh vùng chiến sự Trung Đông.

Các hãng hàng không khác, bao gồm Delta, SAS, Air Canada, China Eastern Airlines và Sichuan Airlines cũng đã giảm lịch trình bay. Một số hãng cũng đang tăng phí hành lý.

Các hãng hàng không tăng tốc bù đắp khi thị phần dịch chuyển

Trước tinh hình các hãng hàng không Trung Đông (vốn là những "trạm trung chuyển" lớn của thế giới) đang chịu ảnh hưởng nặng nề trực tiếp từ xung đột, một làn sóng điều chỉnh mạng lưới bay đang diễn ra mạnh mẽ.

Hiệp hội các hãng hàng không châu Á - Thái Bình Dương (AAPA) ghi nhận rằng hành khách đang nhanh chóng chuyển sang các tuyến đường thay thế để né tránh các trung tâm hàng không đang bị gián đoạn tại vùng Vịnh. Thực tế, hàng loạt các chuyến bay đến trung đông đã bị hủy kể từ khi xảy ra chiến sự cuối tháng 2, đầu tháng 3, và kế hoạch hoãn được nhiều hãng duy trì đến quý tư năm nay.

Hãng JetBlue tăng phí hành lý ký gửi lên khoảng 39 đô la vào những ngày thấp điểm và lên đến 49 đô la trong thời gian cao điểm. Ảnh: Getty Images

Nắm bắt cơ hội này, các hãng hàng không tại khu vực Đông Á và Đông Nam Á đã nhanh chóng phản ứng bằng cách tăng tần suất các chuyến bay trực tiếp sang châu Âu và Bắc Mỹ. Ông Wong Hong, Tổng giám đốc AAPA, cho biết việc bổ sung các chuyến bay trên các tuyến đường quan trọng không chỉ giúp giải tỏa nhu cầu đi lại đang tăng cao (với mức tăng 8,5% lượng khách trong tháng 3) mà còn giúp các hãng hàng không khu vực tận dụng tối đa doanh thu từ các dịch vụ có nhu cầu lớn.

Sự điều chỉnh linh hoạt này cho thấy nỗ lực của các hãng bay trong việc vừa quản lý chi phí nhiên liệu quyết liệt, vừa tranh thủ lấp đầy khoảng trống thị trường mà các đối thủ tại Trung Đông đang để lại do tác động của chiến tranh.

Kế hoạch đảo lộn, hành khách tự thích nghi

Sự hỗn loạn này đang trực tiếp đánh vào túi tiền và tâm lý của người đi lại. Hành khách hiện đang phải đối mặt với một thực tế mới đầy bất định. Thứ nhất, giá vé và phụ phí leo thang. Không chỉ giá vé cơ bản tăng từ 15% đến 26%, các hãng như Cathay Pacific hay các hãng bay Hàn Quốc đã đẩy phụ phí nhiên liệu lên mức cao kỷ lục trong lịch sử (Level 33).

Thứ hai là rủi ro hủy chuyến sát giờ. Các hãng đang áp dụng chiến thuật gom khách, dồn khách, dẫn đến tình trạng hủy các chuyến bay không đủ tải đột ngột, khiến du khách lâm vào cảnh tiến thoái lưỡng nan với các dịch vụ khách sạn, tour đã đặt trước.

Hành khách đang tự thích nghi với các tình trạng bình thường mới từ hàng loạt cú sốc toàn cầu trong thời gian qua ảnh hưởng đến di chuyển hàng không. Ảnh: Reuters

Thứ ba, khách phải tự làm quen với tình trạng "bình thường mới", bằng cách thay đổi thói quen. Tại Anh và Ý, người dân được khuyến cáo chuyển sang du lịch trong nước (staycation) hoặc sử dụng tàu hỏa. AAPA cũng ghi nhận một làn sóng khách hàng phải chấp nhận bay các tuyến đường vòng, dài hơn và đắt hơn để tránh không phận Trung Đông.

Các hãng nhận đặt phòng trực tuyến cho biết họ đang ghi nhận xu hướng đặt phòng cho mùa hè năm nay có thay đổi, khi du khách đang chọn các điểm đến có mức độ di chuyển ngắn hơn. “Với giá vé máy bay đang chịu áp lực, những du khách biết linh hoạt lựa chọn điểm đến gần nhà hơn và tìm kiếm những điểm đến khác ngoài những địa điểm quen thuộc vẫn có thể tiết kiệm được một khoản đáng kể mà không ảnh hưởng đến trải nghiệm,” người phát ngôn của trang đặt phòng Expedia Melanie Fish cho biết.

Viễn cảnh u ám cho kinh tế du lịch

Theo bà Sheana Yue, nhà kinh tế tại Oxford Economics, các quốc gia phụ thuộc vào du lịch như Thái Lan, Philippines và Việt Nam sẽ dễ bị tổn thương nhất. Việc cắt giảm chuyến bay không chỉ là câu chuyện của ngành hàng không mà còn làm chậm đà tăng trưởng kinh tế của cả khu vực.

Dù nhu cầu đi lại vẫn tăng, tháng 3.2026 tăng 8,5% so với cùng kỳ năm ngoái, lên 33,9 triệu người trong tháng 3, duy trì xu hướng tăng trưởng đã thấy trong năm qua, nhưng rào cản giá nhiên liệu đang đe dọa một mùa hè du lịch bùng nổ trở nên đắt đỏ.

Mặc dù các hãng hàng không Trung Đông đã bắt đầu tăng cường công suất trở lại trong những tuần gần đây sau những gián đoạn nghiêm trọng do tình hình xung đột tại Trung Đông gây ra, ngành hàng không toàn cầu đang phải gồng mình cân bằng giữa việc duy trì dịch vụ và việc sống sót qua cơn bão chi phí năng lượng được dự báo sẽ kéo dài hết năm 2026.

Lan Chi (tổng hợp từ IATA, AAPA và Nikkei Asia).