“Cha đẻ” Zalo Vương Quang Khải: Kỹ sư không chỉ viết code, mà phải chọn bài toán đáng giải

Sáng 5.9, tại lễ đón tân sinh viên và khai giảng của Đại học Bách khoa Hà Nội, ông Vương Quang Khải trở về ngôi trường từng đào tạo mình thành kỹ sư công nghệ, kể về những lựa chọn, bài toán khó và một thất bại lớn.

Nhà sáng lập Zalo Vương Quang Khải chia sẻ trong lễ khai giảng của Đại học Bách khoa Hà Nội sáng 5.9. Ảnh: X.Mai

Ông Khải kể mình được đào tạo để trở thành kỹ sư phần mềm, từng đoạt nhiều giải lập trình và nghĩ sẽ theo nghề này. Ông vẫn coi mình là kỹ sư và vẫn lập trình khi rảnh.

“Tôi được đào tạo để trở thành một kỹ sư phần mềm. Hồi sinh viên, tôi từng đoạt giải nhiều cuộc thi lập trình và nghĩ rằng mình sẽ theo nghề này cả đời. Mặc dù hiện nay các kỹ sư Zalo không yên tâm lắm về chất lượng code của tôi, nhưng tôi vẫn coi mình là một kỹ sư và thường lập trình khi rảnh rỗi. Tuy nhiên, sau này tôi nhận ra giá trị thực sự của công nghệ không đến từ thuật toán, mà từ ảnh hưởng của nó tới cuộc sống con người. Niềm tự hào lớn nhất không phải là viết được những hệ thống phần mềm đồ sộ, mà là tạo ra một sản phẩm có ích và thấy bố mẹ, người thân của mình sử dụng hàng ngày”, ông Khải kể.

Theo ông, người kỹ sư cần nuôi dưỡng khát vọng tạo ra sản phẩm có ích. Internet và AI mang đến công nghệ, kiến thức vượt xa thời sinh viên của thế hệ trước.

“Với những công cụ như Internet hay AI, các bạn đang có được những công nghệ và kiến thức hơn hẳn thời của chúng tôi. Tuy nhiên, trách nhiệm cao nhất vẫn nằm trong tay của người kỹ sư, đó là việc chọn giải quyết bài toán nào, tạo ra giá trị gì cho xã hội. Đó cũng là điều tôi khát vọng: không chỉ trở thành một kỹ sư giỏi, mà dùng năng lực của mình để tạo ra những sản phẩm thực sự có ích cho cuộc sống”, ông Khải nhắn nhủ.

Theo ông, một sai lầm dễ gặp của người làm kỹ thuật là mang công nghệ cao siêu đi tìm xem có thể áp dụng vào sản phẩm nào. Cách làm nên đảo ngược: bắt đầu từ đời sống.

“Tôi nghĩ nên làm ngược lại: quan sát đời sống của những người bình thường xung quanh chúng ta, tìm điểm nghẽn và nghĩ cách cải thiện”, ông Khải nhắn nhủ.

Tại Zalo, đội ngũ tập trung vào những bài toán dùng được ngay, như đọc chính tả phục vụ người cao tuổi hay dịch tự động hỗ trợ giao tiếp.

Nhà sáng lập Zalo kể về những thất bại với tân sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội trong ngày khai giảng. Ảnh: X.Mai

Nếu khát vọng giúp người kỹ sư lựa chọn điều mình muốn tạo ra thì lãng mạn giúp họ đủ niềm tin để đi đến cùng lựa chọn ấy.

Bài học này đến từ thất bại của Zing Me. Mạng xã hội từng có gần 10 triệu người dùng, từng vượt qua các đối thủ nước ngoài như Facebook. Tuy nhiên, khi thị trường Internet Việt Nam cạnh tranh khốc liệt, Zing Me dần mất lợi thế rồi phải khép lại. Đội ngũ kỹ sư xuất sắc làm việc ngày đêm vẫn không thể bù đắp khoảng cách về mạng lưới kết nối, nhân lực và nguồn lực.

Giữa những ngày bế tắc, một lần tình cờ bước vào Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ở đầu đường Tràng Tiền, ông Khải nhận ra người Việt Nam qua nhiều thời kỳ từng giải những bài toán rất khó với nguồn lực vô cùng hạn chế. Thay vì chờ đủ điều kiện, họ tìm cách làm riêng dựa trên những gì đang có.

Ông dẫn chứng Giáo sư Trần Đại Nghĩa, hiệu trưởng đầu tiên của Đại học Bách khoa Hà Nội, đã xây dựng ngành quân giới Việt Nam từ con số không: “Thế hệ đi trước chỉ được trang bị một niềm tin rằng mình làm được, và sự kiên trì để đi đến cùng. Tôi gọi đó là sự lãng mạn.”

Với ông Khải, lãng mạn không có nghĩa tin rằng con đường phía trước dễ dàng. Đó là biết con đường nhiều chông gai, biết mình có thể thất bại, nhưng vẫn tin điều đang làm đáng để thử. “Chính sự lãng mạn đó đã tạo ra Zalo”, ông nói.

Nhìn lại hệ sinh thái Zing, Zalo và Kiki, thất bại của Zing Me trở thành kinh nghiệm để đội ngũ xác định rõ hơn sản phẩm cần tạo ra và giá trị cần mang đến. Từ đó, Zalo được ông Khải cùng đội ngũ kỹ sư thiết kế quanh ba giá trị cốt lõi: đơn giản, tin cậy, riêng tư.

Năm 2007, Zing MP3 xuất hiện, nhanh chóng thay đổi trải nghiệm nghe nhạc và vươn lên vị trí dẫn đầu với hàng triệu lượt nghe mỗi ngày. Sau đó, Zing Me ra mắt, từng trở thành mạng xã hội dẫn đầu thị trường với gần 10 triệu người dùng. Khi lợi thế dần mất đi, hành trình ấy khép lại, nhưng những bài học ở lại.

Sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội chụp ảnh cùng GS-TS. Lê Anh Tuấn, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội và ông Vương Quang Khải, nhà sáng lập Zalo trong lễ khai giảng.

Lễ khai giảng của Đại học Bách khoa Hà Nội sáng 5.9. Ảnh: X.Mai

Trải qua gần hai thập kỷ, Zalo trở thành nền tảng kết nối hơn 81,3 triệu người dùng thường xuyên hàng tháng, với hơn 2,2 tỷ tin nhắn được gửi mỗi ngày. Nền tảng tiếp tục cải tiến, ứng dụng AI để phục vụ nhu cầu và nâng cao trải nghiệm giao tiếp.

Trong gần 14 năm của Zalo và hành trình 19 năm phát triển hệ sinh thái số, Zing, Zalo, Kiki đã đi qua nhiều làn sóng công nghệ, từ web, mobile đến AI. Công nghệ thay đổi, nhưng bài toán trung tâm vẫn là tạo ra giá trị hữu ích cho người dùng, xoay quanh sứ mệnh “Phát triển Internet để thay đổi cuộc sống người Việt Nam”.

Với tân sinh viên, câu chuyện ấy là lời nhắc: hãy chọn bài toán đáng giải, bắt đầu từ những gì mình có và đủ kiên trì với điều mình tin là có ích.

Trà My