“Cửu Long thần bí”: Khám phá tín ngưỡng Nam bộ qua những trang sách

Nam bộ là vùng đất được hình thành qua quá trình khai phá, định cư và giao thoa văn hóa của nhiều cộng đồng. Cùng với hành trình lập làng, dựng xóm và thích nghi với thiên nhiên sông nước, cư dân nơi đây đã tạo dựng những phong tục, niềm tin và hình thức thờ phụng gắn với đất đai, biển cả và đời sống cộng đồng. Những câu chuyện ấy sẽ trở thành mạch khám phá chính tại Ngày hội Sách và Văn hóa Đêm lần 10, diễn ra từ ngày 30.10 đến 1.11.2026 tại Đường Sách TP.HCM, phường Sài Gòn, TP.HCM.

Với chủ đề “Cửu Long thần bí”, ngày hội đưa công chúng đến gần hơn với những huyền tích, tín ngưỡng dân gian và giá trị văn hóa tinh thần của cư dân Nam bộ thông qua đọc sách, giao lưu, biểu diễn nghệ thuật và trải nghiệm sáng tạo.

Từ tín ngưỡng thờ Thành hoàng tại đình làng, tục thờ Bà Chúa Xứ, tín ngưỡng Ngũ Hành đến tục thờ Cá Ông của cư dân ven biển, mỗi hình thức thờ phụng đều gắn với những câu chuyện và ý nghĩa riêng. Đó có thể là ước vọng bình an, mong cầu được chở che, lòng biết ơn thiên nhiên, sự tri ân tiền nhân hay khát vọng về cuộc sống no đủ, thuận hòa.

Vì thế, “Cửu Long thần bí” không chỉ gợi sự tò mò trước những chuyện huyền bí. Chương trình còn mở ra cơ hội tìm hiểu nguồn gốc của các niềm tin, cách chúng được thực hành và tiếp nối qua nhiều thế hệ, đặt tín ngưỡng dân gian trong mối liên hệ với lịch sử, văn hóa và đời sống cộng đồng. Sự kết hợp giữa văn hóa đọc, nghệ thuật kể chuyện, trò chơi tương tác và hoạt động thủ công cũng giúp những giá trị vốn được lưu truyền qua ký ức, nghi lễ và phong tục trở nên gần gũi hơn với công chúng hôm nay.

Ba ngày, nhiều lát cắt văn hóa phương Nam

Tại khu vực Bến Sông Trăng, các chương trình giao lưu, tọa đàm và biểu diễn nghệ thuật được sắp xếp theo từng ngày, tạo nên những góc tiếp cận khác nhau với văn hóa tín ngưỡng và đời sống tinh thần người Nam bộ.

Ngày 30.10, hành trình mở đầu bằng hoạt động tương tác văn hóa Play to Learn Culture “Cửu Long ký sự”, diễn ra từ 18 giờ 40 đến 19 giờ 20. Những câu hỏi và thử thách kiến thức đưa người tham gia khám phá dấu ấn văn hóa vùng đất Cửu Long theo cách chủ động, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một chiều.

Tiếp đó, từ 19 giờ 30 đến 20 giờ 30, chương trình giao lưu, giới thiệu sách “Cửu Long quái sự ký” – Vietales: Chuyện Người Việt Kể mở ra không gian khám phá những câu chuyện được ghi lại qua trang sách, từ đó gợi thêm những liên tưởng về huyền tích và sắc màu văn hóa Việt.

Ngày 31.10 tập trung nhiều hơn vào tín ngưỡng và biểu tượng văn hóa. Từ 17 giờ 15 đến 18 giờ 15, workshop “Dấu ấn Chim Lạc” – Tạo hình Chim Lạc từ đất sét hóa thạch cùng chị Yến Nhi, Founder Zính Nature Artwork, mang đến trải nghiệm thủ công sáng tạo. Người tham dự có thể tự tay tạo hình, qua đó tiếp cận một biểu tượng văn hóa quen thuộc bằng hoạt động thực hành.

Từ 18 giờ 30 đến 19 giờ 30, talkshow “Tín ngưỡng bản địa người Việt – Tín ngưỡng sùng bái linh hồn, con người” với Thạc sĩ, nhà nghiên cứu Nguyễn Hiếu Tín sẽ mở ra cuộc trò chuyện về quan niệm tín ngưỡng bản địa, mối liên hệ giữa con người, linh hồn và đời sống tinh thần.

Nối tiếp chương trình là talkshow “Thờ Mẫu trong dòng chảy văn hóa Việt”, diễn ra từ 19 giờ 40 đến 20 giờ 40, với sự chia sẻ của ông Văn Hồng Thiên, Founder & CEO GOVIETNAMEZE. Qua câu chuyện về tín ngưỡng thờ Mẫu, người tham dự có thêm cơ hội tìm hiểu những giá trị văn hóa tâm linh được gìn giữ và tiếp nối trong đời sống người Việt.

Chợ nổi là nét văn hóa đặc trưng của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Ảnh: Nguyễn Minh Tú

Ngày cuối cùng, 1.11, đưa văn hóa đọc và nghệ thuật truyền thống trở thành điểm nhấn. Chương trình đọc sách cộng đồng Read Around #04, từ 16 giờ 30 đến 18 giờ 45, tạo không gian để những người yêu sách cùng đọc, chia sẻ và kết nối qua các trang sách.

Từ 18 giờ 55 đến 19 giờ 20, hoạt động Play to Learn Culture “Cổ tích dân gian Việt Nam” tiếp tục đưa người tham gia trở về với thế giới truyện kể dân gian bằng hình thức tương tác.

Khép lại chuỗi chương trình tại Bến Sông Trăng là màn biểu diễn và giới thiệu nghệ thuật cải lương của Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, từ 19 giờ 30 đến 21 giờ. Đây là dịp để công chúng tiếp cận gần hơn với loại hình sân khấu truyền thống gắn bó với đời sống văn hóa tinh thần Nam bộ.

Từ trang sách đến những trải nghiệm sáng tạo

Ngoài các hoạt động trên sân khấu, ngày hội còn bố trí nhiều không gian để người tham dự khám phá văn hóa bằng những hình thức đa dạng hơn.

Tại Trạm Chất Việt, khách tham dự có thể check-in, nhận passport văn hóa và bắt đầu hành trình trải nghiệm. Mê Trận Cửu Long tập hợp board game, cờ sáng tạo, trò chơi dân gian cùng các thử thách kiến thức, đưa những nội dung văn hóa vào hoạt động vui chơi tương tác.

Trong khi đó, Chợ Kỳ Hoa quy tụ thương hiệu, nghệ nhân và dự án sáng tạo với các sản phẩm sách, thủ công, mỹ thuật cùng những sản phẩm khai thác giá trị nguyên liệu bản địa. Nếu muốn trực tiếp tham gia làm ra sản phẩm, công chúng có thể tìm đến Chất Việt Workshop, nơi tổ chức các hoạt động thủ công và sáng tạo ứng dụng chất liệu văn hóa.

Các gian hàng còn giới thiệu sản phẩm chăm sóc cá nhân, thủ công mỹ nghệ, artwork, ấn phẩm sáng tạo, trò chơi văn hóa và những trải nghiệm đa giác quan. Sự góp mặt của nhiều thương hiệu, dự án và đơn vị sáng tạo tạo cơ hội giao lưu giữa cộng đồng yêu sách, người làm sáng tạo và những người quan tâm đến văn hóa Việt.

Những hoạt động này mở rộng cách tiếp cận văn hóa đọc, từ việc đọc và nghe kể chuyện đến quan sát, thực hành và tương tác. Người tham dự không chỉ tìm thấy những đầu sách để khám phá mà còn có thể trải nghiệm các chất liệu, hình thức biểu đạt và sản phẩm sáng tạo gắn với văn hóa bản địa.

Điểm đáng chú ý của Ngày hội Sách và Văn hóa Đêm lần 10 nằm ở cách kết nối những câu chuyện truyền thống với các hình thức tiếp nhận quen thuộc của đời sống hiện đại. Một huyền tích có thể trở thành câu chuyện trong sách; một biểu tượng văn hóa có thể được khám phá qua hoạt động tạo hình; tín ngưỡng dân gian có thể mở ra cuộc đối thoại, còn cải lương tiếp tục đưa nghệ thuật sân khấu đến gần công chúng...

Từ một truyền thuyết được lưu truyền, một nghi lễ trong đời sống cộng đồng đến những câu chuyện trên trang sách, mỗi hoạt động đều gợi cơ hội tìm hiểu sâu hơn những lớp nghĩa phía sau niềm tin dân gian. Qua đó, ngày hội không chỉ tạo thêm điểm hẹn cho người dân và du khách, mà còn góp phần kết nối ký ức văn hóa Nam bộ với đời sống đương đại bằng những trải nghiệm đa dạng, gần gũi.

Trọng Dân