TP.HCM: Vì sao mưa lớn khiến nhiều tuyến đường ngập lâu, ngập sâu?

Những điểm ngập cũ, mức độ ngập mới

Tại họp báo cung cấp thông tin về các vấn đề kinh tế - xã hội trên địa bàn TP.HCM chiều 8.10 do Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy cùng Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM tổ chức, ông Phạm Quốc Huy - Phó Trưởng Phòng Hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng TP.HCM) trả lời câu hỏi về tình trạng nhiều tuyến đường ngập sau mưa, trong đó có những nơi nước rút chậm, ngập sâu và kéo dài.

Theo đại diện Sở Xây dựng, các vị trí ngập trong đợt mưa lớn vừa qua đều từng xuất hiện những năm trước. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng thay đổi theo điều kiện mưa, triều hoặc mưa kết hợp triều. Tại khu vực TP.HCM cũ, thời gian ngập, chiều sâu ngập và thời gian nước rút có chiều hướng tăng ở Phan Huy Ích, thuộc phường Tân Sơn và phường An Hội Tây; Quốc Hương, Thảo Điền, thuộc phường An Khánh; đường R12, phường An Khánh.

Sau trận mưa lớn, ông Văn Minh, sống trong hẻm 19 đường Quang Trung, phường Thông Tây Hội, ra nghĩa trang sát nhà để nhặt lại đồ đạc bị nước cuốn trôi. Nguồn: Vnexpress

Ở các tuyến đường nhánh, hẻm do UBND xã, phường phụ trách, tình trạng ngập được phản ánh tại đường Mã Lò, phường Bình Trị Đông; hẻm thuộc đường Công Nghệ Mới, đường Liên ấp 123 và đường Đê bao 23, xã Tân Vĩnh Lộc.

Theo Sở Xây dựng khu vực Thảo Điền, Quốc Hương và Nguyễn Văn Hưởng đã nằm trong danh mục các vị trí ngập nặng, thuộc nhóm ưu tiên xử lý, dự kiến hoàn thành trong tháng 10.2026. Trong năm 2026, công trình thủy lợi Bờ tả sông Sài Gòn, đoạn còn lại từ rạch Cầu Ngang đến khu đô thị Thủ Thiêm, bao gồm cống ngăn triều và bơm, sẽ được đưa vào quản lý, vận hành, giúp giảm đáng kể tình trạng ngập khu vực.

Mưa vượt khả năng thiết kế, triều cường cùng lên

Theo đại diện Sở Xây dựng, nguyên nhân chính khiến một số tuyến đường ngập sâu hoặc nước rút chậm trước hết là mưa lớn vượt tần suất thiết kế của hệ thống thoát nước hiện hữu. Hệ thống hiện được thiết kế đáp ứng mưa có vũ lượng 85,3 mm trong 3 giờ và triều cường +1,32 m. Trong ngày 30.9 và 1.10.2026, nhiều trạm đo ghi nhận vũ lượng trên 100 mm chỉ trong 45 phút đến 1 giờ.

Mưa diễn ra trên diện rộng, kéo dài nhiều ngày, vượt khả năng tiêu thoát của các tuyến sông, kênh, rạch hiện hữu. Mực nước dâng cao làm hạn chế khả năng thoát nước tự nhiên. Các tuyến chính như kênh A, kênh B, kênh C, kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, kênh Lương Bèo, kênh Trung Ương đều ghi nhận mực nước dâng cao sau mưa và rút chậm.

Mưa còn trùng thời điểm triều cường đạt đỉnh. Mực triều được ghi nhận: ngày 28.9 +1,56 m lúc 17 giờ; ngày 29.9 +1,51 m lúc 18 giờ; ngày 30.9 +1,49 m lúc 19 giờ và ngày 1.10 +1,42 m lúc 20 giờ, vượt báo động I và II.

Khi mưa lớn, kéo dài gặp triều cao, hệ thống thoát nước vừa phải tiếp nhận lượng nước vượt thiết kế, vừa gặp trở lực từ hạ lưu. Vì vậy, có những nơi nước dâng nhanh nhưng rút chậm.

Sáng 8.10, nhiều tầng hầm tại khu dân cư Cityland Park Hills (phường Gò Vấp, TP.HCM) vẫn ngập sâu hơn 1m sau trận mưa lớn chiều tối 7.10. Nguồn: kenh14.vv

Hệ thống cũ, đô thị hóa nhanh

Bên cạnh đó, theo Sở Xây dựng, hệ thống thoát nước được đầu tư từ lâu, kích thước không còn đảm bảo trước những điều kiện thời tiết cực đoan. Tốc độ đô thị hóa nhanh khiến một số đường nhánh, hẻm chưa được đầu tư cống hoặc cống nhỏ.

Sụt lún tạo những khu vực trũng thấp cục bộ, làm giảm hiệu quả hệ thống cống.

Ở các khu dân cư, đô thị mới, một vấn đề khác là hạ tầng chưa được bàn giao kịp thời cho đơn vị quản lý. Khi thủ tục bàn giao chưa hoàn tất, hệ thống hạ tầng và tuyến cống không phát huy đầy đủ hiệu quả. Tình trạng ngập tại các khu vực này đang phổ biến, như khu dân cư An Phú, khu dân cư Hiệp Bình Chánh.

Việc quản lý, vận hành hệ thống cống theo phân cấp tại UBND xã, phường chưa đồng bộ. Tình trạng lấn chiếm kênh tiêu thoát vẫn tồn tại; một số khiếm khuyết chưa được khắc phục kịp thời, như miệng thu bị lấp bít hoặc tuyến cống kết nối hạ nguồn cao hơn cống chính. Những điểm nghẽn này khiến thoát nước kém, ngập kéo dài tại đường Đê bao 2-3, đường Công nghệ mới, hẻm 39, 41, Mã Lò, kênh Liên xã.

Người dân vất vả mưu sinh giữa mênh mông nước. Nguồn: Báo Thanh Niên

Từ ứng cứu khi mưa đến bài toán cả lưu vực

Sở Xây dựng cho biết đã tham mưu UBND TP.HCM ban hành Kế hoạch số 402/KH-UBND ngày 24.7.2026 về thoát nước, chống ngập năm 2026 và Kế hoạch số 537/KH-UBND ngày 2.10.2026 về Giải quyết tình hình ngập nước trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2026-2030.

Trước mắt, Thành phố sẽ duy tu, nạo vét hệ thống thoát nước, thanh thải vật cản để hệ thống thông thoáng; nhanh chóng xử lý các điểm tắc nghẽn do thi công dự án gây ra tại các khu vực thường xuyên ngập sau mưa lớn.

Về lâu dài, Thành phố dự kiến xây dựng phương án phát triển hạ tầng thủy lợi TP.HCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm; xây dựng cơ chế phối hợp liên vùng với Tây Ninh, Đồng Nai về vận hành hồ chứa thượng nguồn, cung cấp dữ liệu thủy văn và điều tiết dòng chảy theo lưu vực, hạn chế áp lực tại hạ lưu.

Cùng với đó là vận hành điều tiết tích, xả lũ liên hồ chứa; hiện đại hóa hệ thống quan trắc, cảnh báo từ xa, từ sớm và áp dụng công nghệ số vào vận hành công trình thủy lợi theo thời gian thực.

Thành phố cũng sẽ điều chỉnh Đề án Chống ngập và xử lý nước thải TP.HCM giai đoạn 2020-2045; rà soát hiện trạng hạ tầng thoát nước, phân tích nguyên nhân gốc rễ, xây dựng mô hình quản lý lưu vực và xác định ưu tiên đầu tư phù hợp địa hình, thủy văn, khí hậu sau hợp nhất.

Một phần việc khác là kiểm tra, xử lý nghiêm hành vi lấn chiếm hệ thống thoát nước và hành lang bảo vệ sông, kênh, rạch có chức năng tiêu thoát nước; đồng thời xử lý các điểm tắc nghẽn, bảo đảm hệ thống thoát nước kết nối liên phường, xã và vận hành đồng bộ.

Ở nhóm giải pháp công trình, Sở Xây dựng đặt yêu cầu khẩn trương hoàn thành dự án Giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu (giai đoạn 1), thuộc Quy hoạch thủy lợi chống ngập nước khu vực TP.HCM theo Quyết định 1547/QĐ-TTg ngày 28.10.2008 của Thủ tướng Chính phủ. Mục tiêu là hình thành tuyến kiểm soát triều khép kín và hỗ trợ tiêu thoát nước khi mưa kết hợp triều.

Các đoạn tuyến còn lại của những dự án kênh lớn như Xuyên Tâm, Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên, Văn Thánh, Kênh Đôi cũng được đặt trong kế hoạch hoàn thiện. Thành phố sẽ rà soát hệ thống cống, kênh, cửa xả để xử lý các điểm nghẽn, nhất là nơi mất độ dốc do sụt lún, thu hẹp tiết diện, bồi lắng nặng hoặc cửa xả bị triều dâng gây chặn dòng.

Tại TP.HCM cũ, các công trình chống sạt lở bán đảo Thanh Đa, đoạn 2, 3, 4, dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Dự án Giải quyết ngập triều khu vực TP.HCM, giai đoạn 1, dự kiến hoàn thành trong tháng 11.2026, được kỳ vọng tạo giải pháp kiểm soát ngập triều cấp vùng.

Tại thành phố Thủ Đức cũ, dự án xây dựng mới cống Rạch Cầu Ngang và cải tạo hệ thống thoát nước khu vực chợ Thủ Đức nhằm tăng khả năng tiêu thoát tại các khu vực ngập.

Trọng Dân