'Sắc màu' trong tâm hồn người Việt qua những bức ảnh đen - trắng của Andy Soloman

Nhiếp ảnh gia Andy Soloman giới thiệu đến khán giả Thủ đô những bức ảnh đen trắng ghi lại ký ức Hà Nội thập niên 1990. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Đây không phải lần đầu tiên ông giới thiệu những bức ảnh về Việt Nam tới công chúng. Điều gì đã níu giữ và thôi thúc ông ghi lại những khoảnh khắc của mảnh đất này suốt hơn ba thập kỷ qua?

Nhiếp ảnh gia Andy Soloman: Tôi vẫn nhớ như in ngày đầu tiên bước chân đến Hà Nội, ngày 21.10.1992. Ngay khoảnh khắc ấy, tôi đã hoàn toàn bị mê hoặc. Hà Nội khi đó còn nhiều gian khó. Cuộc sống của người dân vất vả, thiếu thốn. Mặc dù vậy, ở họ luôn tỏa ra một sự lạc quan lạ kỳ. Trong từng ánh mắt, tôi thấy niềm tin mãnh liệt vào ngày mai. Tôi đồng cảm và kính trọng sự kiên cường của con người nơi đây.

Bất cứ đường làng, góc phố nào đi qua, tôi cũng nhận được những nụ cười ấm áp. Người Hà Nội đón tiếp tôi như một người bạn cũ trở về. Với một nhiếp ảnh gia, đó là điều diệu kỳ nhất. Mọi người chẳng ngại ngần trước ống kính. Nhịp sống phố phường cứ thế diễn ra tự nhiên, sống động. Góc phố nào cũng có chuyện để kể. Con đường nào cũng tràn ngập những đề tài làm tôi đắm say.

Ngay từ ngày ấy, tôi đã tin Việt Nam sẽ chuyển mình nhanh chóng. Và tôi biết, những bức ảnh của mình rồi sẽ trở thành một phần ký ức đáng nhớ của thành phố này.

Hình ảnh các em học sinh trở lại trường học năm 1997. Ảnh: Andy Soloman

Người bán đèn lồng trong dịp Trung thu ở phố Hàng Mã năm 1997. Ảnh: Andy Soloman

Ảnh của ông khai thác vô số lát cắt và gương mặt khác nhau, nhưng tất cả đều mang một gam màu đen – trắng. Dẫu vậy, tôi cùng những người khác gắn bó với Hà Nội lâu năm, luôn thấy nơi đây là một thành phố rực rỡ muôn màu. Vậy nguyên do gì khiến ông chọn góc nhìn trầm lặng ấy?

Tôi hoàn toàn đồng tình, Việt Nam là một đất nước vô cùng rực rỡ và tràn đầy sắc màu. Do vậy, bên cạnh những bức ảnh đen trắng, tôi vẫn chụp cả ảnh màu. Nhưng ở các dự án gần đây, tôi nhận ra ảnh đen – trắng mới là chất liệu lột tả trọn vẹn nhất cái “sắc màu” lắng sâu trong tâm hồn người Việt.

Đôi khi, những sắc màu thị giác quá mạnh mẽ vô tình làm mắt ta mất tập trung. Chúng có thể làm thay đổi cảm nhận ban đầu về một bức ảnh. Tôi muốn người xem nhìn thấu qua lớp màu bề nổi ấy, để họ chạm đến chiều sâu dịu nhẹ của tâm hồn.

Trong dự án gần đây mang tên Continuum: Vietnam, tôi đã quay trở lại tìm gặp những nhân vật mình từng chụp từ năm 1992–1993. Đặt hai bức ảnh cách nhau hơn 30 năm cạnh nhau, người xem có thể nhận ra cả một đời người với biết bao câu chuyện lặng lẽ.

Với tôi, ảnh đen – trắng có một sức gợi rất riêng. Nó tước bỏ những xao nhãng của thời gian và không gian. Nó mở ra khoảng không cho trí tưởng tượng, và giúp ta thấu hiểu từng dòng chảy số phận và những chuyển mình sâu sắc của thời cuộc. Trong những khoảng sáng tối đơn sơ của ảnh đen trắng lại chứa đựng nhiều sắc màu hơn cả một bức ảnh màu.

Cụ ông Vũ Văn Hình (83 tuổi) cùng con trai là anh Vũ Văn Tích nâng niu những bức ảnh chụp từ năm 1994. Ảnh: Andy Soloman

Người Hà Nội xem xiếc năm 1992. Ảnh: Andy Soloman

Có thể nhận thấy, ống kính của ông tìm đến vô số lát cắt đời sống khác nhau. Vì sao ông không tập trung vào một đề tài cố định?

Tôi vốn xuất thân là một phóng viên ảnh. Dù đôi khi tôi cũng chụp những bức ảnh nghệ thuật thuần túy, nhưng trái tim tôi luôn hướng về con người. Tôi yêu cuộc sống đời thường và những sinh hoạt bình dị của họ.

Ở triển lãm Hà Nội: Một thời để nhớ tổ chức năm 2024, nhiều người từng hỏi tôi: Vì sao lại bấm máy trước những điều quen thuộc đến thế. Những công việc thường nhật có gì mà làm tôi say mê? Tôi chỉ đáp rằng, tôi muốn lưu lại những gì mắt mình đã thấy, tim mình đã cảm. Tôi muốn cất giữ ký ức bằng cả hình ảnh lẫn lời ca.

Mỗi chúng ta đều đi qua một cõi đời, nhưng cách nhìn lại chẳng ai giống ai. Chính sự phong phú ấy làm nên vẻ đẹp của tình người. Tôi thích cảm giác được lại gần mọi người. Tôi thích cùng ngồi xuống bên hiên nhà, chia sẻ mâm cơm đơn sơ, ly trà ấm và cất tiếng cười nhẹ nhõm.

Thế giới này đôi khi có quá nhiều khoảng cách và rạn nứt. Những bất hòa thường bắt đầu từ việc ta thiếu đi sự thấu hiểu và hay phán xét dựa trên góc nhìn cá nhân. Con người cần bước lại gần nhau hơn. Chúng ta cần học cách hiểu nhau, tôn trọng những nét riêng và trân trọng những giá trị chung nhân bản.

Thế giới này cần thêm nhiều tình yêu thương. Và nếu những bức ảnh nhỏ bé của tôi có thể giúp người với người bao dung hơn, xóa mờ đi những rào cản, thì tôi biết mình đã hoàn thành trọn vẹn sứ mệnh.

Hình ảnh những người sửa máy kéo năm 1992. Ảnh: Andy Soloman

Những người đạp xích lô trên phố Nguyễn Quang Bích năm 1992. Ảnh: Andy Soloman

Các tác phẩm trưng bày đợt này đều đưa người xem trở về những năm 1990. Việt Nam ngày ấy có điều gì đặc biệt trong lòng ông? Qua những tác phẩm nhuốm màu hoài niệm, ông muốn công chúng cùng suy ngẫm như thế nào về khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại?

Với các bạn trẻ hôm nay, và ngay cả với những người thuộc thế hệ trước, thập niên 1990 dường như đã là một vùng ký ức xa xôi. Đó là một thế giới rất khác mà ngày nay thật khó hình dung. Cuộc sống hiện tại, nhất là ở các đô thị lớn, đã trở nên thuận tiện và dễ dàng hơn xưa rất nhiều. Thật khó để đặt hai thời kỳ lên cùng một bàn cân so sánh.

Nhưng chúng ta thực ra chỉ đang nói về câu chuyện của hơn ba mươi năm trước. Sự chuyển mình của Việt Nam diễn ra sâu sắc và kỳ diệu vô cùng. Chính vì vậy, tìm về nguồn cội của những đổi thay ấy là điều quan trọng. Tôi hy vọng những bức ảnh nhỏ bé này sẽ giúp người xem cảm nhận trọn vẹn hơn. Qua đó, ta thêm trân trọng những gì mảnh đất này đã đạt được trong một khoảng thời gian ngắn ngủi.

Triển lãm kéo dài từ nay đến hết ngày 9.12.2026. Ảnh: Đoan Túc

Quá khứ không bao giờ nên bị lãng quên. Những gian khổ mà các thế hệ đi trước từng trải qua rất cần được trân trọng. Để có được hôm nay, biết bao sự đánh đổi đã lặng lẽ trôi qua. Đó là diện mạo đô thị, là mái nhà, con đường. Đó còn là nếp nghĩ, cách sống và tinh thần vươn mình từ trong gian khó. Tôi luôn tự nhắc mình rằng một khi điều gì đã mất đi, nó thường sẽ biến mất mãi mãi. Xã hội luôn phải đứng trước những chọn lựa, giữa việc giữ lại, thay đổi hay nhường chỗ cho cái mới.

Dù trải qua bao nhiêu biến thiên của thời cuộc, có một điều ở Việt Nam chưa bao giờ đổi thay. Đó là sự chân thành, nét duyên dáng, lòng hiếu khách và sự ấm áp của con người nơi đây. Điều ấy vẫn nguyên vẹn như những ngày đầu tôi đến.

Cảm ơn nhiếp ảnh gia Andy Soloman đã trả lời phỏng vấn.

Đoan Túc